neighbors about each other

Ինչո՞ւ այցելեցի «ցեղասպանության հուշակոթող»

neighbors about each other

Անցած շաբաթ Երևանում այցելեցինք «ցեղասպանության հուշակոթող», որտեղ դրեցինք մեխակներ և մեկ-երկու րոպե լռությամբ կանգնեցինք հուշակոթողի կենտրոնում վառվող կրակի մոտ:

«Մենք» ասելով` նկատի ունեմ Թուրքիայից ժամանած տասը լրագրողներիս և երեք հետազոտողներիս:

Հայաստանում էինք Ստամբուլի մշակույթի համալասարանին կից Գլոբալ քաղաքական միտումների կենտրոնի և Եվրասիա համագործակցություն հիմնադրամի կողմից կազմակերպված «լրագրողների հանդիպմանը» մասնակցելու նպատակով…

ամբողջությամբ

 

«Հեռու հարևանի» անօրինական պանդուխտներն անհանգիստ կյանքով են ապրում

neighbors about each other

Թուրքիայում անօրինական բնակություն հաստատած հայաստանցիների 94%-ը կանայք են: Ցանկացած ճգնաժամի ժամանակ քաղաքական գործիչները սպառնում են նրանց ուղարկել ետ` Հայաստան:

Թուրք հանրությունն առաջին անգամ նրանց մասին իմացավ 2000 թվականին, երբ այդ ժամանակվա վարչապետ Թանսու Չիլլերը հակազդում էր ԱՄՆ-ի Կոնգրեսում «Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ բանաձևին»: Իսկ վերջերս վարչապետ Թայիփ Էրդողանը սպառնաց` ասելով. «Թուրքիայում 40 հազար անօրինական բնակվող հայաստանցի կա: Մենք նրանց ետ չենք ուղարկում: Սակայն եթե հարկ լինի, ետ կուղարկենք: Բայց դա մարդկային չենք համարում»: Ավելի ուշ «Արդարություն և զարգացում» իշխող կուսակցության պատգամավոր, Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի ԵՄ համապատասխանության հանձնաժողովի նախագահ Յաշար Յաքըշը հայտարարեց, որ Թուրքիայում անօրինական բնակվող հայաստանցիների թիվը հասնում է 70 հազարի և կրկնեց Էրդողանի` «հարկ եղած դեպքում ետ կուղարկենք» սպառնալիքը: Իսկ Ժողովրդա-հանրապետական Շյուքրյու Էլեքդաղը, խոսելով «70 հազար անօրինականների մասին», հայտարարում էր, որ նրանց պետք է ետ ուղարկել «շարասյուներով»:

ամբողջությամբ

 

Անարդյունք նախաձեռնություններ

neighbors about each other

Մի կողմ թողնելով կրոնական միտումները` պետք է ասել, որ «Արդարություն և զարգացում» իշխող կուսակցությունը ճիշտ ախտորոշումներ է անում Թուրքիայի առջև ծառացած քաղաքական խնդիրների ուղղությամբ: Իրականում մեր ազգի ներքին խաղաղության և հանգստության համար պետք է լուծել մեր գլխին պատուհաս դարձած քրդական հարցը: Միացյալ Նահանգների և Եվրամիության հետ մեր հարաբերությունները համակարգելու համար արդեն ժամանակն է, որպեսզի լուծվի նաև կիպրական հիմնախնդիրը, Հայաստանի հետ հաստատվեն դիվանագիտական հարաբերություններ, և «այո» ասվի Հեյբելիադայում հունաց ուղղափառ թեմական դպրոցի բացմանը: Սակայն այս ամենի իրականացումն այնքան էլ հեշտ չի թվում: Եվ այդ նպատակով իրականացվող նախաձեռնություններն առանց որևէ արդյունքի մեկ առ մեկ ձախողվում են:

Գիտենք, թե ինչ տեղի ունեցավ քրդական հարցի կարգավորման նախաձեռնության հետ: Այդ նախաձեռնության սանձերը հայտնվել են Ափոյի և Քրդստանի բանվորական կուսակցության (PKK) ձեռքերում: Եթե ընդունվում են նրանց ցանկությունները, նախաձեռնությունը գործում է, եթե ոչ` ոչ: Սակայն այդ ցանկությունները հակասում են թուրք ազգի միությանն ու ամբողջականությանը և Թուրքիայի «ունիտար պետության» կառույցին, և այդ պատճառով «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը նեղ դրության մեջ է հայտնվել իր ազգայնական-կրոնական ընտրազանգվածի և ազգայնական միտումներով քուրդ անջատողականների ցանկությունների միջև: Եվ եթե այդ ցանկություններն ընդունվեն, դա կնշանակի քվեի կորուստ և «Արդարություն և զարգացում» իշխող կուսակցության մայրամուտը:

ամբողջությամբ

 

Արձանագրությունները ստորագրված են, իսկ վստահությո՞ւնը…

neighbors about each other

«Թուրքիայի և Հայաստանի միջև ընթացող գործընթացը ոչ թե հաշտեցում է, այլ կարգավորում: Հաշտեցումը շատ ավելի երկար ժամանակ պահանջող գործընթաց է»:

Այս խոսքերը պատկանում են ամերիկահայ մի վերլուծաբանի, որոնք հնչեցին Եվրասիա համագործակցություն հիմնադրամի և Ստամբուլի մշակույթի համալսարանին կից Գլոբալ քաղաքական միտումների կենտրոնի ջանքերով Երևանում կազմակերպված հանդիպմանը:

ամբողջությամբ

 

Երևանյան «խաղի նախագիծը»

neighbors about each other

Անցած հինգշաբթի օրվանից ի վեր` Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում գտնվելու ընթացքում, ի թիվս այլ հարցերի փնտրում էի հետևյալի պատասխանը. «Ի՞նչ է պատասխանելու Սարգսյանի վարչակազմը Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը ղարաբաղյան նախապայմանով խցանող վարչապետ Էրդողանին»…

Երևանում Ստամբուլի մշակույթի համալսարանին կից Գլոբալ քաղաքական միտումների կենտրոնի և Եվրասիա համագործակցություն հիմնադրամի ջանքերով կազմակերպվել էր հայ և թուրք լրագրողների հանդիպում, որի շրջանակում հանդիպեցինք նաև բարձրաստիճան հայ պաշտոնյաների և վերլուծաբանների:

Կարծում եմ, որ Ստամբուլ եմ վերադառնում վերոհիշյալ հարցի պատասխանը գտած:

ամբողջությամբ

 

Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման նախաձեռնությունը կարող է ավարտվել մարտին

neighbors about each other

Հայաստանում ենք Թուրքիայից մի խումբ լրագրողների հետ միասին: Ստամբուլի մշակույթի համալսարանին կից Գլոբալ քաղաքական միտումների կենտրոնի և Հայաստանում Եվրասիա համագործակցություն հիմնադրամի ջանքերով կազմակերպվել է հայ և թուրք լրագրողների հանդիպում:

Հայաստանի և Թուրքիայի ազգային հավաքականների միջև ֆուտբոլային հանդիպմամբ մեկնարկած դիվանագիտական երթևեկությունը հոկտեմբերին ստորագրված արձանագրություններով բոլորովին այլ կետում է հանգրվանել:

ամբողջությամբ

 

Հայաստանը ետ կվերցնի՞ հայ-թուրքական արձանագրությունների տակ դրած իր ստորագրությունը

neighbors about each other

armenia-turkey-protocolsԹուրքիայի` հայ-թուրքական հարաբերությունները Ղարաբաղին հարակից յոթ շրջաններից հայերի դուրս գալու հետ կապելու համառությունն ահա այս կետին է հանգեցրել Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանին:

Վստահելի աղբյուրների համաձայն, եթե Հայաստանի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում և սահմանների բացում նախատեսող արձանագրությունները մինչև առաջիկա մարտ Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կողմից չվավերացվեն և կյանքի չկոչվեն, ապա Հայաստանը միակողմանիորեն արձանագրությունների տակ դրած իր ստորագրությունը ետ կվերցնի:

ամբողջությամբ

 

Հայկական արմատներ ունեցող թուրքերի քողարկված կյանքը

neighbors about each other

Երբ 2004թ. լույս տեսավ Ֆեթհիյե Չեթինի «Մեծ մայրս» վերնագրով գիրքը, մեզանից ոմանք շատ լավ հասկացան, իսկ ոմանք էլ չցանկացան հասկանալ, որ դրանով ի հայտ եկավ Թուրքիայի իրականությունը` քրիստոնեահայկական արմատներով մահմեդականներ-թուրքեր:

Չեթինը գիրքը գրել է` հիմնվելով իր կյանքի պատմության վրա. Սեհեր անունով տատն ուներ հայկական արմատներ և իսկական անունը Հերանուշ էր: Սակայն գրողն այս իրողությունն իմանում է միայն այն ժամանակ, երբ տատն արդեն 70-ամյա կին էր:

1915-ի կոտորածի ժամանակ սպանվում են Հերանուշի` այդ ժամանակ տասնամյա աղջնակի ընտանիքի բոլոր տղամարդիկ: Այդ ժամանակահատվածում նրա հայրն աշխատելու նպատակով գտնվում էր Միացյալ Նահանգներում:

ամբողջությամբ

 

Թուրքիայի համար ծանր ժամանակներ ներսում և դրսում

neighbors about each other

Turkeys-TroublesԹուրքիան ինչպես ներքաղաքական, այնպես էլ Արևմուտքի հետ հարաբերությունների տեսանկյունից, ճգնաժամային փուլ է թևակոխում: Անցած շաբաթ տեղի ունեցած զարգացումները դրա վառ ապացույցն են: Վարչապետի վաշինգտոնյան այցելությամբ հագեցած, արտաքին քաղաքականությամբ մեկնարկած շաբաթը եզրափակվեց «Ժողովրդավարական հասարակություն» կուսակցության փակմամբ կատարված ներքաղաքական երկրաշարժով: Անկասկած, քրդական խնդրի կարգավորման հարցում հանգրվանած մեր այս կետում մեզ սպասվում են դժվարություններ ոչ միայն ներքաղաքական, այլև արտաքին քաղաքականության ասպարեզում: Սահմանադրական դատարանի կայացրած որոշումը ծանր հարված է հասցնելու Թուրքիայի` դեպի Եվրամիություն առանց այն էլ կաղացող ընթացքին: Նրանք, ովքեր ասում են` «Եթե «Ժողովրդավարական հասարակություն» կուսակցությունը Եվրոպայում գործեր, միևնույն է` փակվելու էր», ընդհանուր առմամբ զբաղված են դատարկաբանությամբ: Սև հումոր է համեմատել Սահմանադրական դատարանի ընդունած որոշումը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի` Բատասունայի առնչությամբ կայացրած որոշման հետ: Կարծես Թուրքիայում ազգային փոքրամասնություններն ունեն նույն իրավունքները, ինչ Իսպանիայում: Այդ երբվանի՞ց են քրդերի քաղաքական և մշակութային իրավուքները սկսել համեմատվել բասկերի և կատալոնացիների իրավունքների հետ: Չնչին նմանություն իսկ չկա Թուրքիայի քրդերի և Իսպանիայի բասկերի սահմանադրական իրավունքների միջև:

ամբողջությամբ

 

Ղարաբաղը` որպես նախապայմա՞ն

neighbors about each other

Վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը վաշինգտոնյան այցելության ժամանակ շատ պարզ և բացահայտ խոսեց. հրապարակավ հայտարարեց, որ «կապ» գոյություն ունի Հայաստանի հետ հարաբերությունների և ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացների միջև: Էրդողանը, Օբամայի հետ հանդիպումից հետո մամուլի ասուլիսի ժամանակ պատասխանելով ամերիկահայ լրագրողների հարցերին, հայտարարեց, թե որևէ նախապայման չկա Շվեյցարիայում ստորագրված արձանագրությունների մեջ, սակայն հիշեցրեց, որ այդ արձանագրությունները պետք է վավերացվեն խորհրդարանի կողմից: Վարչապետը, ասելով, թե թուրքական կառավարությունն ըստ արարողակարգի արձանագրությունները ներկայացրել է խորհրդարան, ավելացրեց. «Թե ինչպիսի պայմաններով խորհրդարանը կընդունի դրանք, չենք կարող ասել»: Այդ ընթացքում վարչապետը վկայաբերեց խորհրդարանի մարտիմեկյան որոշումը…

Իրականում Թուրքիայի և Հայաստանի միջև հոկտեմբերին ստորագրված արձանագրություններում որևէ դրույթ չկա Լեռնային Ղարաբաղի մասին: Այսինքն` երկու երկրների միջև հարաբերությունների կարգավորում և Թուրքիայի կողմից Հայաստանի հետ սահմանի բացում նախատեսող համաձայնության կյանքի կոչվելը չի շաղկապվում ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման հետ:

Միայն թե այդ համաձայնության իրականացման համար Շվեյցարիայում ստորագրված արձանագրությունները պետք է վավերացվեն երկրների խորհրդարաններում:

ամբողջությամբ

 

Հայ-թուրքական արձանագրությունները կկիսե՞ն արդյոք խորհրդարանի կայացրած մարտիմեկյան որոշման ճակատագիրը

neighbors about each other

Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի վաշինգտոնյան այցելության ընթացքում արած ամենահետաքրքիր հայտարարություններից մեկն այն էր, որ նա զուգահեռներ անցկացրեց Թուրքիայի և Հայաստանի միջև ստորագրված արձանագրությունների` Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովում վավերացման գործընթացի և նույն խորհրդարանի` 2003թ. մարտի 1-ին կառավարության ներկայացրած փաստաթուղթը մերժելու միջև (2003թ. մարտի 1-ին թուրքական խորհրդարանը մերժեց ամերիկյան ռազմական ուժերին` հյուսիսից Իրաք ներխուժելու նպատակով Թուրքիայի տարածքը տրամադրելու մասին փաստաթուղթը):

Սա թերևս Էրդողանի ուշագրավ պատասխանն էր Բարաք Օբամայի` արձանագրությունները րոպե առաջ ստորագրելուն ուղղված սպասումների:

Դա կդառնա Օբամայի առաջին մեծ դիվանագիտական հաջողությունը

Արձանագրությունների վավերացման և սահմանների բացման հետ մեկտեղ` Թուրքիայի ու Հայաստանի միջև կայուն խաղաղության հաստատումը լինելու է Օբամայի վարչակազմի արտաքին քաղաքականության կարևորագույն նպատակներից մեկը:

ամբողջությամբ

 
ՍԻՎԻԼԻԹԱՍԻ ՆԵՐՍՈՒՄ
Մտորելու փաստեր

Հայաստանում թատրոնների ներկայացումների քանակը (1) և հաճախումներ թատրոններ (2)

(1) (2)
2008 2,364 409,500
2009 2,443 367,800
2010 2,331 394,800
2011 2,707 458,900

Կարծիքներ, աղբյուրներ

Հրատարակություններ
Screen_shot_2011-12-31_at_3.22.34_PM
Մեր ծրագրերը
Հարևանները միմյանց մասին` հոդվածներ մամուլից
Ծրագրի նպատակն է հայ և թուրք հասարակությունների միջև երկխոսության և բանավեճի խթանումը, հարևաննների միջև բազմաթիվ խնդիրների, մտահոգությունների, սահմանափակումների և հնարավորություների շուրջ, հայկական և թուրքական մամուլից այս թեմաներին առնչվող հրապարակումների թարգմանությունների միջոցով:
Ծրագրի նպատակն է հայ և թուրք հասարակությունների միջև երկխոսության և բանավեճի խթանումը, հարևաննների միջև բազմաթիվ խնդիրների, մտահոգությունների, սահմանափակումների և հնարավորություների շուրջ, հայկական և թուրքական մամուլից այս թեմաներին առնչվող հրապարակումների թարգմանությունների միջոցով:
Հանրային հարցումներ
Նորվեգիայի և Գերմանիայի կառավարությունների աջակցությամբ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամը մի քանի ամիս առաջ սկսեց հանրային հարցումներ անցկացնել Հայաստանի ամբողջ տարածքով։ Հարցումների արդյունքները պարբերաբար հասանելի են լինելու զանգվածային լրատվամիջոցների համար՝ ակնկալիքով, որ դրանք նաև հանրային քննարկումների տեղիք կտան։

ամբողջությամբ

Կիզակետ

 
Civil.am

Հետևեք Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության գործունեությանը civil.am կայքում: Գտեք նոր գործընկերներ, տեղեկացեք համագործակցության հնարավորությունների մասին: Աջակցեք ընթացիկ ծրագրերին և քաջալերեք նոր ծրագրերի ստեղծմանը:
 
Podcast
Սիվիլիթասի բլոգ
Կարդացե՛ք․ տեսակետներ, իրադարձություններ, կարծիքներ։ Այսօր` Ես բանակ չգնացի… Ես ապրում եմ…
Սիվիլիթասն ինտերնետում