Հայաստան 2014. Մոլորության տարի

Սիվիլիթաս հիմնադրամն ուրախ է հայտարարելու իր հերթական՝ 2014-ի տարեկան զեկույցի հրապարակման մասին։ Այս զեկույցը ևս, ինչպես նախորդները, կենտրոնանում է ոչ թե երևույթների ժամանակագրական շարադրման, այլ դրանց խորքային պատճառների վերհանման վրա՝ կանխատեսելով հնարավոր զարգացումներն ու առաջարկելով լուծումներ։

Սիվիլիթաս հիմնադրամի նախորդ վեց զեկույցները կրում էին հետևյալ խորագրերը․

2008-ին՝ «Ճգնաժամ և հնարավորություն»,

2009-ին՝ «Խոստում և իրականություն»,

2010-ին՝ «Անորոշության տարի»,

2011-ին՝ «Առանց պատրանքների»,

2012-ին՝ «Ընտրության տարի»,

2013-ին՝ «Ակնկալիքների և անակնկալների տարի»։

2014-ի զեկույցը կրում է «Մոլորության տարի» խորագիրը։

Մոլորության, որովհետև ամբողջ տարվա ընթացքում կարևորագույն և խնդրահարույց մի շարք որոշումներ առկախվեցին կամ ձևախեղվեցին՝ մոլորության մեջ գցելով ոչ միայն այդ որոշումների ազդեցությունը կրողներին, այլև որոշումներն ընդունողներին։

Տարվա գլխավոր մոլորությունն էր, երբ չորս տարի շարունակ դեպի Եվրոպական Միության ազատ առևտրի գոտի շարժվող Հայաստանը, հանկարծ հայտնվելով Եվրասիական տնտեսական միությունում, սկսեց ինքն իրեն համոզել, որ դա նախապես հաշվարկված և ճիշտ ընտրություն էր։

Մոլորություն էին պնդումները, որ ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների պաշտպանության, մամուլի ազատության, կոռուպցիայի ընկալման, օրենքի գերակայության, բիզնեսի վարման և միջազգային մի շարք այլ ցուցանիշներով հետնապահ Եվրասիական տնտեսական միության երկրների ակումբն է Հայաստանի ճիշտ ընտրությունը։

Մոլորություն էին պնդումները, որ Հայաստանի անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը բխում է նաև երկրի անվտանգության շահերից։ Տարվա ընթացքում 1994-ի զինադադարից ի վեր հայ-ադրբեջանական առաջնագծում գրանցված ամենաարյունալի բախումները, Ռուսաստանի կողմից զենքի շարունակվող մատակարարումները Ադրբեջանին և Բաքվի ռազմական ոտնձգությունների հարցում Մոսկվայի քննադատության բացակայությունը ամենևին չհաստատեցին այդ պնդումները։

Մոլորություն էր նաև հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտած կենսաթոշակային նոր օրենքը, որը պարտադիր կուտակումներ էր նախատեսում աշխատողների աշխատավարձից։ Հասարակությունում, որտեղ պետական հաստատությունների նկատմամբ վստահության մակարդակը օբյեկտիվորեն ցածր է, մարդիկ չհավատացին մի քանի տասնամյակ անց խոստացվող ապահով ծերությանը։ Բազմամարդ բողոքների և ընդվզման արդյունքում օրենքի կիրարկման կասեցումը և դրա փոփոխումը մոլորության մեջ գցեց ոչ միայն բողոքողներին, այլև նրանց, ում այդ բողոքն ուղղված էր։

ամբողջությամբ

 

Հայաստան 2013. Ակնկալիքների և անակնկալների տարի

Արդեն վեցերորդ տարին անընդմեջ Սիվիլիթաս հիմնադրամը զեկույցի տեսքով ամփոփում է անցած տարին՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով փոփոխվող աշխարհը, տարածաշրջանն ու այդ միջավայրում Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը, ներքաղաքական զարգացումներն ու միտումները, ինչպես նաև տնտեսությունը։

Ինչպես նախորդ զեկույցներում, այս մեկում ևս փորձել ենք ոչ միայն շարադրել տարվա կարևորագույն իրադարձությունները, այլև կենտրոնանալ միտումների և համակարգային խնդիրների ու փոփոխությունների վրա։ Տարին լի էր ակնկալիքներով բոլոր կողմերից։

Երկու՝ նախագահական և Երևանի քաղաքային ընտրությունները աչքի առաջ ունենալով՝ այս անգամ հույսերն ու ակնկալիքները մեծ էին, որ ինչ-որ բան տարբեր է լինելու, և ընտրություններն ընկալվելու են օրինական՝ անկախ նրանից, թե ով է հաղթելու։ Վերջիվերջո, ընդդիմադիր ուժեղ թեկնածուի բացակայության պայմաններում խոհեմ էր ակնկալել, որ վերընտրության համար կարիք չկա դիմելու վարչական լծակների և ռեսուրսների։ Այս ակնկալիքը ևս չիրականացավ, բայց տեղի ունեցավ անակնկալ. ընդդիմադիր թեկնածուն ստացավ ձայների մեկ երրորդ քվեներից ավելին, ինչը բավարար էր, որպեսզի հասարակությունը ցանկանա և ակնկալի այլ արդյունք։ Դա տեղի չունեցավ։

Միջազգային հանրությունը և Հայաստանի քաղաքացիները ակնկալում էին, որ Հայաստանը կշարունակի հավատարիմ մնալ այն քաղաքականությանը, որն ընտրել էր գրեթե երկու տասնամյակ առաջ` ավելի խոր ինտեգրվել եվրոպական կառույցներին։ Վերջին պահին, սակայն, հանրության համար անակնկալ, Հայաստանի նախագահը ընտրեց Ռուսաստանի կողմից խրախուսվող Մաքսային միությունը։ Արևմուտք, թե Ռուսաստան հարցի պատասխանը արդեն հստակ է` Ռուսաստան։ Նախկինում Հայաստանը կարողանում էր աշխարհաքաղաքական երեք կենտրոնների՝ Մոսկվայի, Բրյուսելի և Վաշինգտոնի հետ պահպանել բնականոն և ողջախոհ հարաբերություններ, իսկ հնարավորության դեպքում` նրանց շահերը համադրել` ի շահ Հայաստանի։ Անակնկալի եկած Արևմուտքի և սպասողական Ռուսաստանի աչքում Հայաստանն ընկալվեց որպես ոչ կանխատեսելի և վստահելի գործընկեր։

2013-ին աղքատներն ու գործազուրկները ակնկալում էին, որ իրենց կյանքը փոքր-ինչ կբարելավվի։ Նախագահը խոստացավ, որ եթե կառավարությունը յոթ տոկոս տնտեսական աճ չապահովի, պետք է հրաժարական տա: Անակնկալ չէր, որ դա իրականություն չդարձավ, անակնկալ չէր նաև, որ որևէ մեկը պատասխանատվություն չկրեց։ Հանրային հարցումները ցույց են տալիս, որ հնարավորություն ունենալու դեպքում ևս հարյուր-հազարավոր հայաստանցիներ կլքեն երկիրը։ Պաշտոնական վիճակագրությունը հաստատում է հանրային հարցումների միտումները։

2013-ի առաջին ինը ամիսներին հանրապետությունից հեռացել և չի վերադարձել ավելի քան 120 000 մարդ, իսկ գործող կառավարության վեց տարիների ընթացքում հանրապետության յուրաքանչյուր տասներորդ քաղաքացին հեռացել է երկրից՝ ժամանակավոր կամ ընդմիշտ։ Նախանշաններ չկան, որ գալիք տարում ակնկալիքները պետք է տարբեր լինեն։ Տնտեսությունը գրեթե չի աճում, աղքատությունը չի նվազում, արտագաղթը չի դադարում, կամ չի խրախուսվում ներգաղթը։ Նաև հույսեր ու հեռանկարներ չկան, որ մասնակի լուծումներ կգտնվեն Հայաստան-Թուրքիա հարաբերություններում և ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում։ Ակնկալիքներ չկան, որ լուրջ փոփոխություններ կկրեն Վրաստանի հետ հարաբերությունները։ Եթե լինեն անակնկալներ, դրանք կլինեն ներքաղաքական տիրույթում։ Ավելի ակտիվ քաղաքացիական ներգրավվածություն, ավելի վճռական ընդդիմություն և իշխանություններից առավել բազմազան պահանջներ. ահա սրանք են անակնկալները, որին ձգտում են շատերը։

 

ՀԱՅԱՍՏԱՆ 2012. ԸՆՏՐՈՒԹՅԱՆ ՏԱՐԻ

Screen_Shot_2013-01-29_at_10.39.37_AMԱրդեն հինգերորդ տարին է, ինչ Սիվիլիթաս հիմնադրամը, հետ նայելով անցած տարվան, փորձում է գնահատել Հայաստանում և նրա շուրջ իրողություններն ու զարգացումները: Միշտ էլ խնդիր կա, որ տարեկան այս զեկույցը չվերածվի սոսկ իրադարձությունների շարադրման: Մեր նպատակն է կենտրոնանալ միտումների և ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների վրա: Յուրաքանչյուր տարի, սակայն, ավելի ու ավելի դժվար է դառնում որևէ նոր բան ասել այս առումով՝ հաշվի առնելով կառուցվածքային փոփոխությունների դժկամ ընթացքը:

2012-ը տարբերվում էր նախորդ տարիներից միայն նրանով, որ թե՛ ժողովրդի, թե՛ իշխանության համար ընտրության ավելի մեծ հնարավորություններ կային: Մեր հյուսիսային հարևանները իրենց ընտրությունն արեցին՝ զարմանալի հետևանքներով, բայց նաև գիտակցությամբ, որ դա իրե՛նց ընտրությունն է:

Հայաստանում, որտեղ տարին և՛ ընտրական էր, և՛ նախընտրական, քաղաքական տարբեր ուժեր նույնպես ընտրության հնարավորություն ունեին՝ կա՛մ լրջորեն համագործակցել և մրցակցել, կա՛մ անել նվազագույնը դաշտում մնալու համար: Իշխող կուսակցությունը նույնպես ընտրության հնարավորություններ ուներ՝ կա՛մ ընտրությունների գնալ՝ ընտրողների պահանջները բավարարելով, կա՛մ ձևացնել, որ անում է դա: Ընտրության հնարավորություններ ուներ նաև կառավարությունը՝ կա՛մ բոլորի համար հավասար տնտեսական դաշտ ապահովել, կա՛մ դա չանելով՝ ընկնել մանրի հետևից: Գործարար էլիտան ևս զուրկ չէր ընտրության հնարավորություններից՝ կա՛մ գործել օրինական դաշտում և ստեղծված արդյունքը կիսել հանրության հետ, կա՛մ շարունակել ստվերային եկամուտներ ստանալ ու ապրել պետության հաշվին: Տարածաշրջանում և աշխարհում էլ ընտրության հնարավորություն կար՝ կա՛մ ձայն տալ գաղափարներին, կա՛մ՝ տուրք բնազդային հակազդեցություններին: Վերջապես, հասարակության ակտիվ մասն էլ ուներ ընտրություն՝ ո՛ր մարտը կռվել և ո՛ր դաշինքին միանալ:

Ստեղծված հուսազուրկ իրավիճակում մարդիկ նույնպես ընտրություն ունեին: Նրանք հուսահատությանը պատասխանելու երկու ձև ունեին: Ինչպես տնտեսագետ Ալբերտ Հիրշմանը կասեր՝ «մարդիկ ընտրում են կա՛մ ոտքի ճանապարհը, կա՛մ մնալու և բողոքելու»: Այս տարի ևս շատերն ընտրեցին առաջին տարբերակը: Նրանք, ովքեր ընտրեցին երկրորդ տարբերակը, դա արեցին առանց խանդավառության:

Երկու բացառությամբ, իհարկե: Առաջինը նրանք էին, ովքեր ավելի մեծ քաղաքական իշխանություն և պատասխանատվություն էին ցանկանում և կարողացան հետևում թողնել միմյանց նկատմամբ թշնամանքն ու վիրավորանքները և համագործակցել հանուն փոփոխությունների՝ թեկուզ տարբեր ձևերով ու ընկալումներով: Երկրորդը այն փոքր նոր խմբերն էին, որոնք հպարտորեն հայտարարում են քաղաքականությունից հեռու մնալու մասին, բայց ընդվզում, պահանջում և պայքարում իրենց իրավունքների համար:

Գալիք տարում ավելի շատ ընտրության հնարավորություններ են լինելու՝ թե՛ Հայաստանում և Ադրբեջանում, թե՛ Վրաստանում: Այնուհետ այս ժողովուրդներից յուրաքանչյուրը ստիպված է ցույց տալ, որ ինքը ընտրություն կատարելու իրավունք է ցանկանում և պաշտպանելու է այդ իրավունքը:

Կարդացեք զեկույցն ամբողջությամբ (pdf)
 

Ընտրություններ 2012. հայացք ներսից

armcover2012elections
 

Հայաստան և հարևաններ. 20 տարիները թվերով

cover20armՓոփոխությունները, որ տեղի են ունեցել Հարավային Կովկասում Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, հսկայական են: Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի ժողովուրդներն անցել են անհամաչափ, հաճախ անբարենպաստ և երբեմն ոգևորող զարգացումների միջով:

Այս երեք երկրների տնտեսական, քաղաքական և սոցիալական իրավիճակները շատ տարբեր են եղել, և երեքում էլ շոշափելի փոփոխություններ են արձանագրվել թե՛ տնտեսության, թե՛ հասարակության մեջ:

ամբողջությամբ

 

«Հայաստան 2011. Առանց պատրանքների»

Screen_shot_2011-12-31_at_3.22.34_PMՍիվիլիթասի չորրորդ տարեկան զեկույցը, ինչպես անցյալ տարիներին, Հայաստանի և տարածաշրջանի քաղաքական և տնտեսական կարևորագույն զարգացումների մասին է։ Հայաստանը վերլուծվում է տարածաշրջանային համատեքստում՝ հարևանների հետ և հարևանների միջև հարաբերությունների շրջանակում, և տրվում է Հայաստանի վրա այդ ամբողջության ազդեցության գնահատականը։ Հայաստանի ներքին պատկերը ներկայացվում է ժամանակագրական և ինստիտուցիոնալ զարգացման առումներով։ Տարվա տնտեսական զարգացումների ներկայացումը լի է վիճակագրական տվյալներով ու վերլուծությամբ։ Ներդիրը պատկերավոր ձևով ներկայացնում է 2012-ի բյուջեն։
 

Ինչպես է ծախսում պետությունը

Հայաստանի քաղաքացիներն ընդհանուր առմամբ իհարկե պատկերացնում են, թե ինչպես է գոյանում պետական բյուջեն: Սակայն, թերևս քչերն են Englհետևում, թե ինչպես է պետությունը ծախսում հավաքված գումարները: Այս բացը լրացնելու նպատակով էր, որ Սիվիլիթաս հիմնադրամն իր “Հայաստան 2011. առանց պատրանքների” տարեկան զեկույցում մի առանձին բաժնով ներկայացրեց այս տարվա բյուջեի ծախսերի պատկերավոր նկարագիրը:

Այս տարվա համար պետությունը առանձնացրել է տասնմեկ հիմնական ուղղություն`

Սոցիալական պաշտպանություն - 271.93 միլիարդ դրամ
Ընդհանուր կառավարում - 153.16 միլիարդ դրամ
Պաշտպանություն - 146.22 միլիարդ դրամ
Տնտեսության ֆինանսավորում - 97.01 միլիարդ դրամ
Կրթություն - 108.43 միլիարդ դրամ
Հասարակական կարգ, անվտանգություն և դատական գործունեություն - 60.78 միլիարդ դրամ
Առողջապահություն – 62.46 միլիարդ դրամ
Բնակարանային շինարարություն և կոմունալ ծառայություններ - 42.49 միլիարդ դրամ     * Պահուստային ֆոնդեր – 25.80 միլիարդ դրամ
Սպորտ և մշակույթ – 17.98 միլիարդ դրամ
Շրջական միջավայրի պաշտպանություն - 8.88 միլիարդ դրամ:

Այդ տասնմեկ հիմնական ուղղությունները (բացառությամբ պահուստային ֆոնդերի) իրենց հերթին բաժանված են առանձին ճյուղերի:
 

Հայաստան 2010. անորոշության տարի

ARMcoverՍա Սիվիլիթասի երրորդ տարեկան զեկույցն է, որը, ինչպես և նախորդ երկուսը, անդրադառնում է Հայաստանի ներքին, արտաքին և տնտեսական հիմնական զարգացումներին` առաջարկելով կանխատեսումներ և լուծումներ:
Դեկտեմբերի 28-ին, երեքշաբթի, ժամը 15:00-ին, Երևան հյուրանոցի Ռոսսինի սրահում տեղի կունենա քննարկում` զեկույցում արտացոլված հիմնական քաղաքական, տարածաշրջանային և տնտեսական խնդիրների շուրջ:

Կարդացեք զեկույցն ամբողջությամբ (pdf)
 

Հայաստան 2010. անորոշության տարի

ARMcoverՆԱԽԱԲԱՆ
Երեք տարի առաջ Սիվիլիթաս հիմնադրամը հրապարակեց իր առաջին տարեկան զեկույցը, որը նպատակ ուներ ներկայացնելու Հայաստանի և տարածաշրջանի վերաբերյալ տեսակետներ` հայաստանյան տեսանկյունից, այն ինչ չեն անում միջազգային հանրության համանման զեկույցները:

ամբողջությամբ

 

Ինչպես է ծախսում պետությունը

budgetՀայաստանի քաղաքացիներն ընդհանուր առմամբ իհարկե պատկերացնում են, թե ինչպես է գոյանում պետական բյուջեն: Սակայն, թերևս քչերն են հետևում, թե ինչպես է պետությունը ծախսում հավաքված գումարները: Այս բացը լրացնելու նպատակով էր, որ Սիվիլիթաս հիմնադրամն իր “Հայաստան 2009. խոստում և իրականություն” տարեկան զեկույցում մի առանձին բաժնով ներկայացրեց այս տարվա բյուջեի ծախսերի պատկերավոր նկարագիրը:

Այս տարվա համար պետությունը առանձնացրել է տասնմեկ հիմնական ուղղություն`

  • Սոցիալական պաշտպանություն - 244 միլիարդ 417 միլիոն 227 հազար 400 դրամ
  • Ընդհանուր կառավարում - 139 միլիարդ 785 միլիոն 257 հազար 100

ամբողջությամբ

 
ՍԻՎԻԼԻԹԱՍԻ ՆԵՐՍՈՒՄ
Մտորելու փաստեր

Հայաստանում թատրոնների ներկայացումների քանակը (1) և հաճախումներ թատրոններ (2)

(1) (2)
2008 2,364 409,500
2009 2,443 367,800
2010 2,331 394,800
2011 2,707 458,900

Կարծիքներ, աղբյուրներ

Հրատարակություններ
Screen_shot_2011-12-31_at_3.22.34_PM
Մեր ծրագրերը
Առողջ քաղաքական բանավեճ
Ծրագրի նպատակն է աջակցել հայ հասարակության ներսում քաղաքացիական դիրքորոշումների դրսևորմանը` խրախուսելով առողջ քաղաքական բանավեճ երկրի կարևորագույն զարգացումների շուրջ, քննարկումների շարքերի միջոցով:
Ծրագրի նպատակն է աջակցել հայ հասարակության ներսում քաղաքացիական դիրքորոշումների դրսևորմանը` խրախուսելով առողջ քաղաքական բանավեճ երկրի կարևորագույն զարգացումների շուրջ, քննարկումների շարքերի միջոցով:
Հանրային հարցումներ
Նորվեգիայի և Գերմանիայի կառավարությունների աջակցությամբ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամը մի քանի ամիս առաջ սկսեց հանրային հարցումներ անցկացնել Հայաստանի ամբողջ տարածքով։ Հարցումների արդյունքները պարբերաբար հասանելի են լինելու զանգվածային լրատվամիջոցների համար՝ ակնկալիքով, որ դրանք նաև հանրային քննարկումների տեղիք կտան։

ամբողջությամբ

Կիզակետ

 
Civil.am

Հետևեք Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության գործունեությանը civil.am կայքում: Գտեք նոր գործընկերներ, տեղեկացեք համագործակցության հնարավորությունների մասին: Աջակցեք ընթացիկ ծրագրերին և քաջալերեք նոր ծրագրերի ստեղծմանը:
 
Podcast
Սիվիլիթասի բլոգ
Կարդացե՛ք․ տեսակետներ, իրադարձություններ, կարծիքներ։ Այսօր` Ես բանակ չգնացի… Ես ապրում եմ…
Սիվիլիթասն ինտերնետում