Հարյուր հարց և հարյուր պատասխան

Discussions

«Հարյուր հարց և հարյուր պատասխան» շարքի հյուրն է Հայաստանի արդարադատության նախարար Հրայր Թովմասյանը:

Ձեր տեղադրած հարցերը կհնչեցվեն միջոցառման ընթացքում:

The guest of "100 Questions and 100 Answers" forum will be Armenia's Minister of Justice Hrair Tovmasyan.

Questions posted here will be addressed to Mr. Tovmasyan during the event.

ամբողջությամբ

 

Հարյուր հարց ու պատասխան

Discussions

«Հարյուր հարց և հարյուր պատասխան» շարքի առաջին հյուրն էր Սիվիլիթասի հիմնադիր, Հայաստանի նախկին արտգործնախարար` Վարդան Օսկանյանը:

Ձեր տեղադրած հարցերի պատասխանները կարող եք կարդալ այստեղ:

The first guest of the new Civilitas series  "100 Questions and 100 Answers" forum was Civilitas Founder, former Minister of Foreign Affairs, Vartan Oskanian.

Questions  posed during the live  debate are presented here. All answers to the posted questions can be found below.

ամբողջությամբ

 

ԲԱՆԱՎԵՃ

Քաղաքացիական ակտիվությունը աճում է, բայց ոչ բավարար քաղաքական փոփոխությունների համար

Civic activism in Armenia is increasing but not enough to affect political change

ամբողջությամբ

 

2010 հեռանկարներ

Discussions

Լսեք

Հատվածներ «Հայաստան 2009. խոստում և իրականություն» տարեկան զեկույցից

Միջազգային հեղինակավոր կազմակերպություններ, ինչպես նաև`առանձին երկրներ, Հայաստանի և Հարավային Կովկասի վերաբերյալ պարբերաբար հրապարակում են զեկույցներ: Այդ զեկույցները կարևոր են, քանի որ նաեւ դրանցով է միջազգային հանրությունը կարծիք կազմում Հայաստանի մասին: Սիվիլիթաս հիմնադրամը իր գործունեության հենց առաջին տարում հրապարակեց Հայաստանի մասին տարեկան զեկույց: 2009-ի դեկտեմբերին հրապարակվեց տարեկան երկրորդ զեկույցը: Ի տարբերություն միջազգային կազմակերպությունների`Սիվիլիթասի  զեկույցները գրում են գերազանցապես Հայաստանում աշխատող լրագրողներ, փորձագետներ, վերլուծաբաններ, տնտեսագետներ, այսինքն`դրանք գրվում են «ներսի աչքերով»:

2008-ի զեկույցը մենք վերնագրել էինք «Ճգնաժամ և հնարավորություն», իսկ նախորդ տարվանը`«Խոստում և իրականություն»: Զեկույցը կազմված է երեք հիմնական մասերից` տարածաշրջանային զարգացումներ, Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակ և երկրի տնտեսության պատկեր: Այդ երեք բաժիններում ոչ միայն արվել են վերլուծություններ, շարադրվել 2009-ի հիմնական իրադարձությունները, այլև  կատարվել են կանխատեսումներ 2010 թվականի համար, ինչպես նաև`առաջադրվել լուծման տարբերականեր: Բացի այդ, առանձին հավելվածի ձևով ներկայացրել ենք, թե ինչպես են ծախսվում Հայաստանի պետական բյուջեի գումարները:

ամբողջությամբ

 

Հայ-թուրքական երկխոսություն. վերադարձ ապագային

Discussions
Սեպտեմբերի 30-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը կազմակերպեց “Երկխոսություն` Հայաստան-Թուրքիա. վերադարձ ապագային” թեմայով:
Այս քննարկումը մասն է Սիվիլիթասի քննարկումների նոր շարքի, որ իրականացվում է Նորվեգիայի կառավարության հովանավորությամբ: Առաջիկա ամիսներին “Երկխոսություն” ծրագրի շրջանակներում տեղի կունենան քննարկումներ նաև “Հայաստան-Վրաստան”, “Հայաստան-Ռուսաստան” և “Հայաստան-Եվրոպական Միություն” թեմաներով:
“Հայաստան-Թուրքիա” թեմայով քննարկման հիմնական բանախոսներն էին Զաման թերթի մեկնաբան Յավուզ Բայդարը, Երևանի մամուլի ակումբի նախագահ Բորիս Նավասարդյանը, հասարակական գործիչ Ալեքս Սարդարը:
Բացելով քննարկումը, Ալեքս Սարդարը խոսեց այն մասին, որ լինելով ցեղասպանություն վերապրածների զավակ և երկար տարիներ ապրելով սփյուռքում, աշխատել է ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ Միացյալ Նահանգներում: Սակայն վերջին 8 տարում ապրելով Հայաստանում՝ սկսել է այս խնդիրներին այլ տեսնակյունից նայել: Հարցադրումն առավել պրագմատիկ տեսանկյունից ձևակերպելով՝ Ալեքս Սարդարը բեմում իր գործընկերներին հարց ուղղեց, թե ի՛նչ է շարքային հայը ակնկալում թուրքից, և ի՛նչ է շարքային թուրքն ակնկալում հայից:
Յավուզ Բայդարը պատմեց, թե ինչպես է տարիներ առաջ, ուսանող լինելով Շվեդիայում, առաջին անգամ լսել  հայկական խնդրի մասին: Նա խոսեց այն մասին, որ թուրք հասարակության մեծ մասը պատկերացում չունի 1915 թվականի իրադարձությունների մասին, և գիտակցելն ու ընդունելը, որ Թուրքիայում նման բան կարող էր տեղի ունենալ, հասարակության համար շատ ծանր է լինելու:
Բորիս Նավասարդյանը խոսեց այն մասին, որ Հայաստանի բնակչության մեծ մասը ոչինչ չի հասկանում հայ-թուրքական արձանագրությունների բովանդակությունից և հայ-թուրքական հարաբերությունների ներկա փուլի մասին տեսակետ է կազմում տարատեսակ մեկնաբանություններից, որոնք միշտ չէ, որ խորքային, մասնագիտական վերլուծություններ են: Արձագանքելով, ՀՅԴ պատգամավոր Լիլիթ Գալստյանը հակադարձեց, որ հասարակությունը պատրաստ չէ այս կարգի հապշտապությանը, և ժամանակից առաջ ընկնելով, հարաբերությունների կարգավորման լավ գաղափարը կարող է փչանալ: Ի պատասխան Բորիս Նավասարդյանն այն տեսակետը հայտնեց, որ եթե սպասենք պատրաստ լինելուն, որևէ կարևոր հարց այդպես էլ չի լուծվի:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի խորհրդի նախագահ Վարդան Օսկանյանը խոսեց այն մասին, որ նման բաց և անկեղծ քննարկումներն են, որ կարող են նպաստել երկու ժողովուրդների միջև փոխըմբռնմանը և բարդ հարցերի լուծմանը: Մինչդեռ կառավարություների կողմից հապճեպ մշակված արձանագրությունները, որոնք ենթադրում են նախ խնդիրների լուծում, հետո արդեն հարաբերությունների կարգավորում, ապագայում կարող են սահմանափակել կնճռոտ խնդիրներն անկեղծ քննարկելու հնարավորույթունը, քանի որ կառավարական մակարդակով ընկալվելու է, որ այդ խնդիրները արդեն լուծված կարելի է համարել ստորագրվելիք արձանագրություններով:
Քննարկումից հետո պատասխանելով լրագրողների հարցերին, Վարդան Օսկանյանը մեկ անգամ ևս խոսեց այն մասին, որ արձանագրությունները հստակ նախապայմաններ են պարունակում: Երկուսը` սահմանների ճանաչման և պատմաբանների մասնակցությամբ ենթահանձնաժողովի նախապայմանները, ձևակերպված են գրավոր, երրորդը՝ Ղարաբաղի խնդրի կարգավորումը, «բանավոր» է, քանի որ այդ նախապայմանը հայ-թուրքական հարաբերություններին անդրադառնալու ամեն առիթով հնչեցնում է նա, ումից կախված է սահմանի բացումը` Թուրքիայի վարչապետը:
Վարդան Օսկանյանը խոսեց նաև այն մասին, որ սա այն խնդիրն է, որի լուծման համար իշխանությունները պետք է ունենան հասարակության ճնշող մեծամասնության աջակցությունը: Մինչդեռ այսօր, երբ առանց արձանագրությունների էլ հասարակությունը բևեռացված է, կան լուրջ քաղաքական և տնտեսական խնդիրներ, և Հայաստանի ու սփյուռքի մեծ մասը դեմ է այս կարգի զիջումներին, այս փաստաթղթերը չի կարելի ստորագրել:

“Սա հարկային որոշում չէ, բարեփոխումների օրենք չէ, որ կարելի է ստորագրել, հետո փոշմանել ու հետո փոփոխել: Սա այն հարցն է, որ եթե նույնիսկ իշխանությունը հանրաքվե չի անցկացնում, որին միևնույն է, ոչ ոք չէր հավատալու, ապա առնվազն պետք է օդում զգա հասարակության ճնշող մեծամասնության աջակցությունը, և ոչ թե այն բուռն դիմադրությունը, որ կա այսօր”, ասաց վարդան Օսկանյ

 

 

Դիտեք քննարկումը (17 րոպե)
Սեպտեմբերի 30-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը կազմակերպեց “Երկխոսություն` Հայաստան-Թուրքիա. վերադարձ ապագային” թեմայով:
Back_to_the_Future
Այս քննարկումը մասն է Սիվիլիթասի քննարկումների նոր շարքի, որ իրականացվում է Նորվեգիայի կառավարության հովանավորությամբ: Առաջիկա ամիսներին “Երկխոսություն” ծրագրի շրջանակներում տեղի կունենան քննարկումներ նաև “Հայաստան-Վրաստան”, “Հայաստան-Ռուսաստան” և “Հայաստան-Եվրոպական Միություն” թեմաներով:
“Հայաստան-Թուրքիա” թեմայով քննարկման հիմնական բանախոսներն էին Զաման թերթի մեկնաբան Յավուզ Բայդարը, Երևանի մամուլի ակումբի նախագահ Բորիս Նավասարդյանը, հասարակական գործիչ Ալեքս Սարդարը:
Բացելով քննարկումը, Ալեքս Սարդարը խոսեց այն մասին, որ լինելով ցեղասպանություն վերապրածների զավակ և երկար տարիներ ապրելով սփյուռքում, աշխատել է ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ Միացյալ Նահանգներում: Սակայն վերջին 8 տարում ապրելով Հայաստանում՝ սկսել է այս խնդիրներին այլ տեսնակյունից նայել:

ամբողջությամբ

 

Վարդան Օսկանյանի ելույթը Սիվիլիթասի քննարկմանը

եր երկիրը կանգնած է կարևորագույն պատմական և քաղաքական որոշման առաջ, և Սիվիլիթասում մենք հավատում ենք քաղաքական բանավեճի կարևորությանը: Բայց այս արձանագրությունների դեպքում, կարծում եմ, որ քննարկումը շեղվել է ճիշտ ուղուց: Մենք ոչ միայն կանգնել ենք փաստի առաջ, այլև ասվում է, որ ոչինչ հնարավոր չէ փոխել և որ այդ փաստաթղթերը որևէ նախապայման չեն պարունակում:
Դիտել ելույթը - 17 min
Այս արձանագրությունները կարդալով՝ գալիս ես հետևյալ եզրակացության. որ այս փաստաթուղթը կամ գրվել է ինչ-որ տեղ, ինչ-որ մեկի կողմից, հավանաբար թուրքերի մասնակցությամբ, և պարտադրվել հայկական կողմին, կամ հայկական կողմն իրոք բանակցել է այս փաստաթուղթը, բայց ինքն իրեն խորապես համոզած և ներշնչած լինելով, որ Հայաստանի հետագա զարգացումը և գոյությունը էապես կախված է միայն հայ-թուրքական սահմանի բացումից:
Սրանք են միակ հավանական բացատրությունները: Այլապես հնարավոր չէ հասկանալ այս փաստաթղթերի տրամաբանությունը, որոնք Թուրքիային միանշանակ և միանվագ տալիս են հենց այն, ինչ նա ցանկացել է վերջին 18 տարիների ընթացքում: Եկեք մենք մեզ չխաբենք, մեր ժողովրդին չապակողմնորոշենք: Եկեք չոտնահարենք մեր իսկ արժանապատվությունը: Եկեք իրերը կոչենք իրենց անուններով:
Եթե անգամ մի պահ ենթադրենք, որ սահմանը բացվելու է, մենք պետք է ազգովի ընդունենք, որ այն բացվում է ի պատասխան մեր կողմից կարևորագույն զիջումների և' պատմության և' արժանապատվության առումով՝ նաև մեր ինքնագիտակցության, թե ով ենք մենք և ինչպես ենք մենք տեսնում մեր դերն ու տեղը այս տարածաշրջանում: Մենք դրանով զիջում ենք մեր հավասար տեղը Թուրքիայի հետ մեր ապագա հարաբերություններում:
Այս փաստաթղթի հիմքում պարտվողական կեցվածք կա: Այն ինձ հիշեցնում է իննսունյոթ թվականի տրամադրությունները, երբ մեզ ասում էին, որ Հայաստանը բարգավաճման ոչ մի հույս չի կարող ունենալ և այն կայուն ու լրիվ անկախ պետություն չի դառնա մինչև հապշտապ չլուծվի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը: Դրան հաջորդած տասը տարիներն ապացուցեցին, որ դա այդպես չէ: Հակառակ այդ ժամանակահատվածի բազմաթիվ թերությունների, համենայն դեպս սահմանը փակ լինելով՝ փաստացի լուրջ տնտեսական առաջխաղացում գրանցվեց: Մեր տնտեսությունը երկնիշ աճ էր ապրում հին և նոր տնտեսական բարեփոխումների շնորհիվ: Այդ ժամանակահատվածում երկրի կայունությունը առավել ամրապնդվեց, միասնականության վերանորոգված զգացողություն դրսևորվեց, թեպետ փխրուն և ոչ լիարժեք, ինչպես նաև սփյուռքի առավել լայն ներգրավվածություն ապահովվեց:
Այսօր Հայաստանը կրկին խիստ դժվար դրության մեջ է: Մեր տնտեսությունը անկում է ապրում անբացատրելի 18.4 տոկոսով, երբ համաշխարհային միջին անկումն ընդամենը երկու-երեք տոկոս է: Սփյուռքն ու Հայաստանը երբեք այսքան հեռու չեն եղել միմյանցից: Մեր հասարակությունը երբեք այսքան բևեռացված չի եղել: Մեր ժողովորդը երբեք այսքան հուսահատ չի եղել երկրի ապագայի նկատմամբ: Այս պայմաններում հին սենտիմենտները գլուխ են բարձրացրել և մեզ ասում են նորից, թե փակ սահմանի ու Լեռնային Ղարաբաղի չլուծված հակամարտության պայմաններում Հայաստանը երբեք չի դառնա լիիրավ անկախ պետություն և չի կարողանա զարգանալ տնտեսապես:
Այսօր առավել մեծ վստահությամբ կարող եմ ասել, քանի որ մենք արդեն անցել ենք այդ ճանապարհը, որ դա այդպես չէ:
Մենք պետք է վստահություն ունենանք մեր ռեսուրսների, մեր ժողովրդի, մեր երկրի, մեր ապագայի նկատմամբ: Եթե մենք հաջողությամբ իրականացրել ենք առաջին սերնդի բարեփոխումները, դեռ մեր առաջ ունենք երկրորդ, երրորդ, չորրորդ, հինգերորդ սերնդի բարեփոխումները: Դրանք հսկայական ներուժ ունեն մեր բարգավաճման համար: Դեռևս ունենք մեր միասնականության և միակամության ամենահզոր ներուժը:
Այդ ամենով հանդերձ՝ կա մի բնագավառ, որտեղ ոչ նախորդ իշխանությունները, ոչ էլ այս մեկը ռիսկ չեն արել լրջորեն ու ազնվորեն ոտք դնել: Շատ քիչ բան է արվել քաղաքական բարեփոխումների փշոտ, բայց կենսական բնագավառում: Մեր պետությունը ցավոք դեռ շատ հեռու է ժողովրդավարական պետություն լինելուց: Մինչդեռ մեր ամբողջ ապագան ու անվտանգությունը կախված են այդ մեկ բառից: Մենք բավարար ներդրումներ չենք արել մեր ժողովարդավարական հաստատություններն ամրապնդելու համար և այսօր առաջ գնալու փոխարեն, ետ ենք գնում: Մեր ժողովուրդը, ինչպես որևէ ժողովուրդ, ստեղծագործ է, երբ ազատ է: Բայց մենք չենք ստեղծել այն պայմանները, այն հավասար խաղի կանոնները, այն հաստատված իրավական հասարակությունը, որ պաշտպանում է ազատությունները, որոնք բարգավաճման հնարավորություն են ստեղծում: Փակ սահմանը խոչընդոտ չի եղել նրանց մուտք գործելու համար: Մեր իրար հաջորդող կառավարություններն են, որ չեն սնուցել այն սերմը, որ մեր հողի վրա է:
Մեր խնդիրներն այստեղ են, մեր տանը: Լուծումները նույնպես պետք է փնտրել ներսում: Ոչ ոք չի ասում ՈՉ բաց սահմաններին կամ որևէ համաձայնագրի Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ: Բայց մենք դա պիտի անենք ճիշտ ձևով, արժանապատիվ ձևով, ոչ դրսից պարտադրված բանաձևով, այլ այնպիսի բանաձևով, որ հիմնված կլինի կողմերի միջև հավասար ուժային դիրքերի վրա:
Խնդրո առարկա փաստաթղթերը ստորագրելով, մենք չենք լուծում մեր խնդիրները: Հակառակը՝ սրանք նոր վտանգներ ու խնդիրներ են ծնելու, որոնց հետ միայն միասնական, ազատ ու հույսով լի հասարակությունը կարող է գործ ունենալ:
Սա չի նշանակում, որ Թուրքիայի հետ արձանագրություններ չպետք է ստորագրվեն: Իհարկե պետք է ստորագրվեն: Անգամ այս երկու արձանագրությունները, իրենց մեծ ու փոքր, անընդունելի, վիճահարույց և կասկածելի պայմաններով կարող էին ընդունելի լինել, եթե գոնե մի նախադասություն ջնջվեր և մի քանի բառեր փոխվեին:
Բայց նրանք չեն կարող ստորագրվել այնպես, ինչպես ձևակերպված են:
Եթե անգամ ենթադրենք, որ Թուրքիան արձանագրությունները ստորագրելուց հետո դրանք վավերացնելու է, մենք մեզ պետք է հարց տանք. արդյոք Թուրքիայի հետ սահմանի բացումը արժե այն գինը, որ մենք վճարելու ենք: Սա է այն գինը, որ նրանք ուզել են 1991-ից ի վեր, երբ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Թուրքիան ճանաչեց և դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեց բոլոր նախկին խորհրդային հանրապետությունների հետ, բացառությամբ Հայաստանի: Հենց ամենասկզբից նրանք երկու պահանջ ունեին՝ որ հայերը հրաժարվեն տարածքային պահանջներից և որ հայերը հրաժարվեն ցեղասպանության ճանաչման միջազգային արշավից: Երրորդ պահանջն ավելացավ 1993-ին՝ որ հայերը դուրս գան Լեռնային Ղարաբաղը շրջապատող տարածքներից:
Այդ օրվանից այդ երեք պահանջները հետևողականորեն կրկնվել են: Այսօր, առաջին երկու պահանջները ֆորմալիզացվում են արձանագրությունում: Սևը սպիտակի վրա գրված է այնտեղ, և Հայաստանի իշխանությունները ակնհայտորեն համաձայնել է այդ պահանջներին: Արձանագրությունն այնպես է գրված, որ ոչ միայն մենք համաձայնում ենք հարգել Թուրքիայի տարածքային ամբողջականությունը, բայց մենք հաջորդ նախադասությամբ համաձայնում ենք միանգամից հրաժարվել մեր պատմական իրավունքներից, ինչպես նաև պատմական արդարության վերականգնման թեկուզ և տեսական հնարավորությունից:
Այսօր աշխարհում 190-ից ավելի երկիր կա և գրեթե նույնքան տարածքային վեճեր կան նրանց մեջ: Որը նշանակում է, որ իրար հետ նորմալ հարաբերություններ ունեցող երկրները շարունակում են չհամաձայնել իրենց սահմանների հարցում: Այդ վեճերի մեկ չորրորդը Եվրոպայում է: Նրանք դեսպանատներ ունեն, իրար հետ առևտուր են անում, բարեկամական հարաբերություններ ունեն, բայց նրանց դիվանագետները շարունակում են բանակցել և վիճել, իրար հարգելով` պատմության և տարածքների իրենց տարբերվող մեկնաբանությունների շուրջ: Այդ երկրներն արձանագրություններ են ստորագրել և դիվանագիտական հարաբերություններ ունեն:
Մեր տարածաշրջանում անգամ մեր բարեկամական, եղբայրական Վրաստանի հետ, մենք չենք ճանաչել «գոյություն ունեցող ընդհանուր սահմանը»: Նոր- նոր երկու երկրների միջև դեմարկացիա է իրականացվում: Վրաստանն ու Ադրբեջանը նույնպես իրենց փոխադարձ սահմանները չեն ճանաչել և այս դեպքում դեմարկացիան նույնիսկ չի էլ սկսվել: Բայց դիվանագիտական հարաբերություններ ունեն իրար հետ: Մյուս բոլոր 190 երկրները համաձայնել են հարգել միմյանց տարածքային ամբողջականությունը, ոչ իրենց գոյություն ունեցող ընդհանուր սահմանը: Դա է միջազգային ընդունված ձևը: Միջազգային հարաբերություններում հստակ տարբերություն կա տարածքային ամբողջականությունը հարգելու և գոյություն ունեցող ընդհանուր սահմանը ճանաչելու միջև: Տեսեք, մենք հաճախ ասում ենք, որ ճանաչում ենք Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը: Հետո մենք շարունակում ենք նախադասությունն ու նշում, որ ի՞նչ կապ ունի Լեռնային Ղարաբաղը դրա հետ, քանի որ այն երբեք անկախ Ադրբեջանի մաս չի եղել:
Այսօր մենք կարող ենք ճանաչել Թուրքիայի տարածքային ամբողջականությունը: Բայց ինչպես կշարունակենք այդ նախադասությունը, այն իրավունքն է, որ ոչ ոք իրավունք չունի խլելու մեզանից կամ մեր ապագա սերունդներից:
Երկու պետությունների միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատող արձանագրությունը երկարաժամկետ հարաբերության սկիզբ է դնում, որի ընթացքում երկու երկրներն իրար հետ կքննարկեն ու կլուծեն շատ հին ու նոր երկկողմանի խնդիրներ: Երբ այդ հարաբերություններն ամրագրող փաստաթուղթը պարունակում է ձևակերպումներ, որոնք այդ հարաբերությունը դարձնում են անհավասար, բերելով միակողմանի զիջումների, կարելի է միայն մտահոգվել այդ հարաբերությունների ապագայով:
Մենք հարաբերություններ ենք ուզում Թուրքիայի հետ, մենք դրանք ուզում ենք այնպիսի Թուրքիայի հետ, որն ուզում է հավասար ու փոխադարձ հարաբերություններ Հայաստանի հետ: Մենք հարաբերություններ ենք ուզում այնպիսի Թուրքիայի հետ, որը հասկանում է, որ Եվրոպան, որին երկուսս էլ հավակնում ենք, վեճերից զերծ Եվրոպա չէ, այլ Եվրոպա է, որտեղ հարևանները համաձայնում են չհամաձայնել, շարունակելով ապրել դրացիաբար ու արժանապատվորեն:
Նույն մտահոգությունը կա արձանագրության պատմական ենթահանձնաժողովի և «պատմական արխիվների անկախ գիտական քննության» վերաբերյալ: Մեր հարևանը, որ Ցեղասպանություն իրականացրած պետության իրավահաջորդն է, չի դատապարտել այդ միջազգայնորեն ճանաչված հանցագործությունը և ցանկանում է օգտագործել այս արձանագրությունը ամրագրելու համար պատմության հետ երես առ երես կանգնելու իր դժկամությունը: Իսկ ավելի վատն այն է, որ Հայաստանի իշխանությունը հավանություն է տվել ու համաձայնել է ներքաշվել ժխտման ու պատմության վերագրման մի անվերջանալի գործընթացի մեջ: Հիմա արդեն, երբ այս փաստաթղթերը չեն էլ ստորագրված, խոսում են, որ Թուրքիան առաջարկելու է, որ երկրները վերանայեն իրենց իսկ բանաձևերը ցեղասպանության ճանաչման ու դատապարտման մասին: Թուրքիան ամեն առիթով հղում կանի այս արձանագրությանը և կշարունակի պատմությունը վերաձևելու իր փորձերը: Հայաստանն ու հայերը ստիպված կլինեն անասելի ջանքեր ու ժամանակ ծախսել հաստատելու համար պատմական իրողությունները:
Սրանք են այն վայրիվերումները, որ մեզ սպասում են, նույնիսկ եթե Թուրքիան մտադիր է վավերացնել արձանագրությունները: Իսկ եթե այս ամենի նպատակը աշխարհին ցույց տալն է, որ նրանք պատրաստ են բացել սահմանը, մինչդեռ նրանց խորհրդարանը չի վավերացնի փաստաթուղթը մինչև Ադրբեջանը չբավարարվի Լեռնային Ղարաբաղի լուծումո՞վ:
Այստեղ է հիմնական վտանգը: Սրանք դատարկ վախեր չեն: Սա վառ երևակայության արգասիք չէ: Վարչապետ Էրդողանն ու արտգործնախարար Դավութողլուն մեզ ամեն օր հիշեցնում են այս պայմանի մասին: Նույնիսկ արձանագրությունների հրապարակումից հետո նրանք շարունակում ենք դա անել: Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ նրանց պահանջները Ադրբեջանի պահանջներն են:  Վերջին մեկ տարվա ընթացքում չի եղել մի դեպք, որ Էրդողանը խոսի հայ-թուրքական հարաբերությունների մասին, որտեղ ակնարկ չանի Ղարաբաղի հարակից տարածքների վերադարձի և հաճախ նույնիսկ Ղարաբաղի վերադարձի մասին: Չի եղել մի դեպք, որ Էրդողանը իր երկկողմ հանդիպումներում որպես առաջնային օրակարգային հարց չունենա Ղարաբաղի հարցը: Փաստորեն Թուրքիան մտահոգ չէ, որ իր նման հայտարարությունների արդյունքում Հայաստանը կհրաժարվի գործընթացից և կամ փաստաթղթի ստորագրումից: Սրանով Թուրքիան դեմ է գնում հենց այդ փաստաթղթի տառին ու ոգուն` կողմնապահություն ցուցաբերելով մի հարևանի նկատմամաբ, ի վնաս մյուսի:
Այլ կերպ ասած, եթե այս փաստաթղթի և այս գործընթացի նպատակը ապագային նայելն է, ապա դա տեղի չի ունենում:
Այս ամենի շուրջ ինձ զարմացնում է միայն այն, որ մեր երկրի ղեկավարությունը կամ չի տեսնում այս իրողությունները, կամ չի ուզում տեսնել, կամ ուզում է հավատալ, որ դրանք ուրիշ բան են նշանակում, քան կան:
Տասնհինգ տարի շարունակ Թուրքիան պահել է շրջափակումը, հուսալով, որ Հայաստանը կջլատվի տնտեսապես ու քաղաքականապես: Դա տեղի չունեցավ և չի էլ ունենալու: Այսօր նրա'նց է պետք դուրս գալ քաղաքական այն նեղ վիճակից, որ իրենք են իրենց դրել: Նրանք ունեն այդ բաց սահմանի կարիքը, և նրանք կարծես գտել են այդ անելու ձևը՝ մեր հաշվին:
Այսօր նրանց է պետք սահմանի բացումը: Նրա'նք են, որ գտնվում են այդ հզոր եվրոպական ճնշման տակ, ադամակցության ժամանակացույցի պատճառով: Այսօր նրանց է պետք սահմանի բացումը, որովհետև նրանք են, որ տնտեսական խնդիրներ ունեն իրենց արևելյան սահմանին, որոնք լուծման կարիք ունեն: Այսօր նրանց է պետք սահմանի բացումը: Նրանք են, որ մեծ վախ ունեն ցեղասպանության ճանաչման գործընթացից, որ շարժվում է առաջ և հանգել է մեծ ճնշման ԱՄՆ-ի կողմից: Եվ վերջապես նրանց է պետք սահմանի բացումը, որպեսզի ամրագրեն իրենց առաջատար դերը մեր տարածաշրջանում:
Փոխարենը մեր իշխանություններն են զիջումներ անում, հապճեպորեն ցանկանալով արագացնել գործընթացը: Եթե իշխանություններն այնքան հեռատես չեն եղել սկզբում, որպեսզի չգտնվին այս կացության մեջ, հիմա գոնե պիտի ձև գտնեն իրադրությունը շտկելու համար:
Այլընտրանք չկա: Մենք մեր պատմության խաչմերուկում ենք: Սեղանին առաջին երկկողմ փաստաթուղթն է, որ անկախ ինքնիշխան Հայաստանի Հանրապետությունը մտադիր է ստորագրել Թուրքիայի Հանրապետության հետ: Սրանք փաստաթղթեր են ոչ թե երրորդ պետությունների կողմերից, ինչպես բազմաթիվ պատմական փաստաթղթեր անցյալում, երբ Հայաստանն առարկա էր, ոչ կողմ: Առաջին անգամ Թուրքիայի հետ իր պատմության մեջ Հայաստանը ստորագրելու է փաստաթուղթ պատմության մեջ իր տեղի մասին ըստ իր ընկալման:
Ես ուզում եմ, որ իմ քննադատության հիմքերը պարզ լինեն բոլորին: Մենք պետք է շարժվենք դեպի նորմալ հարաբերություններ Թուրքիայի հետ: Բայց այս փաստաթուղթը այս ձևակերպումներով չպետք է ստորագրվի: Ոչ ոք իրավունք չունի ստորագրել այս փաստաթուղթը նման ձևակերպումներով:
Իմ քննադատությունները լսելով՝ մարդիկ ինձ հաճախ մեղադրում են նախանձամտության մեջ: Իմ կարծիքով դա արվում է, որ ստիպված չտեսնեն իմ քննադատության բուն էությունը: Փորձում են պարզունակ մի բանի վերածել, որ հնարավոր լինի հեշտությամբ արհամարհել:
Այնուամենայնիվ, ուզում եմ խոստովանել: Երբեմն իսկապես նախանձի զգացողություն եմ ունենում: Բայց թուրքական դիվանագիտության համար: Ես երբեք ռիսկ չէի անի նման փաստաթուղթ դնել սեղանին: Ես այն չէի ստորագրի և ես չեմ նախանձում այն մարդուն, որ շուտով պետք է ստորագրի այն:

Մեր երկիրը կանգնած է կարևորագույն պատմական և քաղաքական որոշման առաջ, և Սիվիլիթասում մենք հավատում ենք քաղաքական բանավեճի կարևորությանը: Բայց այս արձանագրությունների դեպքում, կարծում եմ, որ քննարկումը շեղվել է ճիշտ ուղուց: Մենք ոչ միայն կանգնել ենք փաստի առաջ, այլև ասվում է, որ ոչինչ հնարավոր չէ փոխել և որ այդ փաստաթղթերը որևէ նախապայման չեն պարունակում:

Այս արձանագրությունները կարդալով՝ գալիս ես հետևյալ եզրակացության. որ այս փաստաթուղթը կամ գրվել է ինչ-որ տեղ, ինչ-որ մեկի կողմից, հավանաբար թուրքերի մասնակցությամբ, և պարտադրվել հայկական կողմին, կամ հայկական կողմն իրոք բանակցել է այս փաստաթուղթը, բայց ինքն իրեն խորապես համոզած և ներշնչած լինելով, որ Հայաստանի հետագա զարգացումը և գոյությունը էապես կախված է միայն հայ-թուրքական սահմանի բացումից:

Սրանք են միակ հավանական բացատրությունները: Այլապես հնարավոր չէ հասկանալ այս փաստաթղթերի տրամաբանությունը, որոնք Թուրքիային միանշանակ և միանվագ տալիս են հենց այն, ինչ նա ցանկացել է վերջին 18 տարիների ընթացքում: Եկեք մենք մեզ չխաբենք, մեր ժողովրդին չապակողմնորոշենք: Եկեք չոտնահարենք մեր իսկ արժանապատվությունը: Եկեք իրերը կոչենք իրենց անուններով:

ամբողջությամբ

 

Վարդան Օսկանյանի հարցազրույցը 7or.am-ին

Discussions
-Պարո՛ն Օսկանյան, այսօր կարծես ակնհայտ է, որ գործադիր իշխանությունը և խորհրդարանական մեծամասնությունը կողմ են հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրմանը: Այս պարագայում կարծես ոչիչ չի խոչընդոտում  դրան, հատկապես, երբ իշխանության ներկայացուցիչները հայտարարում են, որ քանի որ ժողովուրդը ծանր սոցիալական վիճակում է,ապա ակնհայտ է, որ կողմ է արձանագրությունների ստորագրմանը, քանի որ դա սահմանի բացման տանող միակ ճանապարհն է:
-Նախ սահմանի բացմանը տանող ավելի արժանապատիվ ճանապարհ կար, ես դրանում չեմ կասկածում: Այսօր ակնհայտ է, որ թե՛ Հայաստանում, թե՛ սփյուռքում ընդհանուր տրամադրությունները առավել քան տեսանելի են: Հայաստանում թեկուզ ձևական քննարկումերի արդյունքում, ինչպես նաև Սերժ Սարգսյանի արտասահմանյան այս շրջագայությունից ակնհայտ է, որ մեծ դիմադրություն կա այս նախաձեռնությանը:  Այս գործընթացի արդյունքում, որի վտանգը ինձ համար գոնե տեսանելի էր հենց սկզբից, ազգովի հայտնվել ենք բավական բարդ իրավիճակում, որից ելք փնտրելու փոխարեն, իշխանություներն այսօր ավելի են խորացնում իրավիճակը:
-Հայ-թուրքական գործընթացի սկզբում, գոնե քաղաքական ուժերի մեծ մասը զուսպ էր արձագանքում իրավիճակին, և վտանգերը շատերի համար գոնե ակնառու չէին: Հնարավո՞ր էր արդյոք խուսափել այս փաստաթղթերի ի հայտ գալուց, եթե գործընթացն այլ ուղղությամբ տարվեր:
-Իհարկե հնարավոր էր, բայց իրավիճակը զարգացավ ամենավատ սցենարով երկու պատճառով: Առաջինը' գործընթացի հրապարակայնությունն է, որը մի կողմից գայթակղեց թուրքական կողմին շահարկելու գործընթացն իր օգտին, և դրա արդյունքում բարձր մակարդակի այս հրապարակային գործընթացքում ներգրավվեցին տարբեր շահեր ունեցող ծանրակշիռ երկրներ: Երկրորդ' Հայաստանի իշխանությունները տուրք տվեցին այլ երկրների շահերին ծառայող  անիմաստ և արհեստական ժամկետների շրջանակներում գործելու պարտադրանքին: Ապրիլի 22-ին արեցին հայտարարություն, որը առիթ տվեց Օբամային չօգտագործելու ցեղասպանություն բառը, հիմա էլ այս արձանագրությունների վաղաժամկետ հրապարակումը և ստորագրման թվականի ֆիքսումը, որպեսզի Սերժ Սարգսյանի համար արդարացում լինի  Թուրքիա ֆուտբոլի խաղը դիտելու մեկնելու համար: Իշխանությունների սխալ հաշվարկված քայլերի, ակնհայտ իրողություներն արհամարհելու հետևանքով՝ մենք այսօր ունենք երկու լրջագույն խնդիր: Առաջինը' հապճեպ և փնթի բանակցված փաստաթուղթ, որը նույնիսկ ամենապրագմատիկ մոտեցման դեպքում հակասում է մեր ազգային շահերին: Երկրորդ' շարունակվող և անկանխատեսելի մի գործընթաց, որի վրա Հայաստանի Հանրապետությունն ունի զրոյական ազդեցություն:
Եվ վերջապես այսօր փաստ է, որ այս փաստաթղթի պատճառով մեր հասարակության մեջ, մեղմ ասած լուրջ լարվածություն է առաջացել: Ուրեմն լուրջ խնդիր կա այս փաստաթղթի բովանդակության հետ, չէ՞: Թուրքիայի հետ նման գործարքի գնալու համար անհրաժեշտ էր ժողովրդի ջախջախիչ մեծամասնության աջակցությունը: Այսօր ոչ միայն դա չկա, այլ հակառակն է: Իշխանությունները իրավունք չունեին մեր ժողովրդին նման իրավիճակի մեջ դնելու:
-Պարո՛ն Օսկանյան, Ձեր քննադատությունը կարող է պարզ նախանձի կամ խանդի տպավորություն թողնել, համենայն դեպս այդպիսի մեղադրանքներ հնչում են:
-Ցանկացած ողջամիտ մարդու համար ակնհայտ է, որ այն մարդը, ով պետք է ստորագրի այս փաստաթուղթը, բոլորովին նախանձելի վիճակում չէ: Ավելին, նրանք ովքեր ստիպված են իմ քննադատությունը բացատրել նախանձով, որովհետև չեն կարող հրապարակայնորեն ընդունել սեփական ձախողումները, պարզվում է լավ էլ գիտակցում են, որ հայտնվել են բարդագույն իրավիճակում: Նախագահի սփյուռքյան փակ հանդիպումների ժամանակ ելույթներում, իշխանության ներկայացուցիչները իրենք են ընդունել, որ սա վատ բանակցված փաստաթուղթ է, բայց քանի որ արդեն հայտնվել են այս իրավիճակում ստիպված են այն պաշտպանել: Բայց ուզում եմ հիշեցնել բոլորին, որ սա հարկային օրենսդրության նոր փաթեթ չէ, որ կարելի է ասել, թե գուցե այնքան էլ հաջող չէ, բայց ընդունենք, հետո տեսնենք, միգուցե բարելավենք: Սա այն ճակատագրական փաստաթուղթն է, որը գնահատում է մեր անցյալը և կանխորոշում է ապագան:
-Պարո՛ն Օսկանյան, բայց փաստաթուղթը պաշտպանողները խոսում են այն մասին, որ փաստաթղթում նախապայմաններ չկան և նույնիսկ շեշտվում է, որ փաստաթղթում չկա ցեղասպանություն և Ղարաբաղ բառը:
-Դե գիտեք, մնում էր որ այնտեղ սևը սպիտակի վրա գրվեր, որ մենք պետք է հրաժարվենք ցեղասպանությունից ու Ղարաբաղից: Այսինքն այս փաստաթղթի պաշտպանները, որոնք հրաժարվում են տեսնել ակհայտ իրողությունները, երևի պաշտպանելու համար փաստարկներ կգտնեին նույնիսկ այդ դեպքում: Գիտեք եթե ոմանք չեն ուզում տեսնել իրականությունը, դա չի նշանակում որ իրականությունը գոյություն չունի: Այս արձանագրություններով թուրքերը ստացել են իրենց 17 տարվա նախապայմանների արտացոլումը' պատմական իրողություններ ու փաստաթղթեր ուսումնասիրող հանձնաժողով, և սահմանների ճանաչում: Ի դեպ քանի որ այսօր մոդայիկ է նյուսմեյքերության և նախաձեռնողության մոլուցքը, կարող եմ երաշխավորել, որ Հայաստանը մի բանում առաջինը կլինի աշխարհում, եթե ստորագրի այս փաստաթղթերը: Համաշխարհային դիվանագիտոության պատմության մեջ չկա պրոտոկոլ, որտեղ ամրագրված է սահմանների փոխադարձ ճանաչումը, այդպիսի սկզբունք ուղղակի գոյություն չունի: Այսօր աշխարհում 190-ից ավելի երկիր կա և գրեթե նույնքան տարածքային վեճեր: Այդ երկրները նորմալ դիվանագիտական հարաբերություններ ունեն' չճանաչելով միմյանց սահմանները, առնվազն դա չամրագրելով նման փաստաթղթով: Այսօր, երբ Ալիևը Նախիջևանի հողին կանգնած լկտիաբար հայտարարում է, որ Զանգեզուրը ադրբեջանական պատմական երկրամաս է, հայկական կողմից Թուրքիայի հետ սահմանի ճանաչումը պարզապես քաղաքական կարճատեսության դրսևորում է:  Այսօր այս և վերը բերված մյուս նախապայմանը գրավոր ամրագրված են փաստաթղթում, իսկ մյուսի մասին' Ղարաբաղի, ամեն օր բանավոր հիշեցնում է Էրդողանը: Որքան էլ Հայաստանի իշխանությունները պնդեն, որ Ղարաբաղը նախապայման չէ, որքան էլ այդ մասին պնդեն համանախագահները, ո՞վ է ի վերջո սահմանը բացողը, նա, ով հայտարարում է, որ Ղարաբաղը նախապայման է:
-Պարո՛ն Օսկանյան, այսօր նաև շատ են վերլուծություններն այն մասին, որ ներքաղաքական իրավիճակը, ժողովրդավարության հետ կապված խնդիրները հեշտացնում են միջազգային հանրության ճնշումը իշխանության վրա:
-Գիտեք, Հայաստանում ժողովրդավարությունը 18 տարվա ընթացքում երբևէ փայլուն վիճակում չի եղել: Ես 10 տարի եղել եմ արտաքին գործերի նախարար և կարող եմ վստահեցնել բոլոր նրանց, ովքեր այդ մասին չգիտեն, և բոլոր նրանց, ովքեր գիտեն, բայց միտումնավոր ուզում են թյուրիմացության մեջ գցել հասարակությանը: Միջազգային հանրությունը չի կարող ստիպել իշխանությանն անել քայլեր, որոնք նա չի ուզում անել: Իսկ եթե որևէ մեկն ուզում է արդարացնել իշխանությունների այս արտաքին քաղաքականությունը ճնշումների բացատրությամբ, դրանով պարզապես աջակցում է այս' մեզ համար ոչ նպաստավոր քաղաքականության իրագործմանը:
-Այդուհանդերձ, արձագանքելով Ձեր քննադատությանը, շատերը հակադարձում են, որ Հայաստանը հատկապես թուլացավ վերջին նախագահական ընտրություններից հետո, Մարտի 1-ի իրադարձություններից հետո, և դրանից հետո միջազգային հանրության, գերտերությունների համար առավել հեշտ դարձավ իշխանություններին ռիսկային քայլերի մղելը: Այս համատեքստում հաճախ է խոսվում ձեր մեղքի բաժնի մասին:
-Միջազգային ասպարեզում Հայաստանի ոչ նախանձելի դիրքերի համար մեղքի բաժին ունի անկախությունից ի վեր բարձր պաշտոն զբաղեցրած ցանկացած անձ: Մեկը' մի քիչ ավել, մյուսը' մի քիչ պակաս:  Բայց եթե մեր խնդիրը դեմագոգիան է և նախորդ 10 կամ 18 տարվա վերաբերյալ  փոխադարձ մեղադրանքները, դրանից Հայաստանի այսօրվա խնդիրները չեն լուծվի: Դրանով միայն կարդարացվեն այսօրվա ձախողումները, թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին ասպարեզում: Այո՛, ներքաղաքական իրավիճակը որոշիչ դերակատարում ունի, բայց ոչ թե ճնշումների տեսանկյունից, այլ հատկապես երբ ներսում բազմաթիվ խնդիրներ կան, ներքաղաքական պառակտում, լրջագույն տնտեսական խնդիրներ, որոնք սահմանի բացմամբ չեն կարող լուծվել, ժողովրդավարության հետ կապված խնդիրներ, երբ սրան գումարվում է արտաքին քաղաքական ասպարեզում այս իրավիճակը, սա բերելու է այնպիսի մարտահրավերների, որոնց մենք չենք կարողանա դիմագրավել: Նման մարտահրավերների կարող էր դիմագրավել միայն միասնական հասարակությունը և այնպիսի իշխանությունը, որը վայելում է այդ հասարակության միանշանակ աջակցությունը:
-Ղարաբաղյան խնդրում մարտահրավերները՞ նկատի ունեք:
-Այո՛,  և այսօր նրանք, ովքեր պնդում են , որ հայ-թուրքական գործընթացը կապված չէ Ղարաբաղի հետ, թերևս իրենք իրենց են խաբում, այլ բացատրություն ես այդ պնդումներին չեմ կարող տալ: Ես չեմ բացառում, որ Թուրքիան բացի սահմանը առանց ԼՂ հարցում վերջնական հանգուցալուծման: Բայց բացառում եմ, որ այդ դեպքում նրանք չունենան հիմնական դերակատարների վստահեցումը տարածքների վերադարձի և ԼՂ կարգավիճակի հարցում ադրբեջանանպաստ հանգուցալուծման վերաբերյալ: Սա՛ է ամենամտահոգիչը:  Գիտեք, իշխանությունների համառ պնդումը, որ այս գործընթացը չի առնչվում Ղարաբաղին և որ սրանք լավ փաստաթղթեր են, ինձ պարզապես իշխանությունների դատողության ունակության վերաբերյալ լուրջ մտահոգությունների տեղիք է տալիս: Եթե նրանք իսկապես ոչ մի մտահոգիչ բան չեն տեսնում, չի բացառվում որ վաղը Ղարաբաղի հարցում մեզ համար ամենավատ ձևակերպումներն էլ նրանց համար մտահոգիչ չեն թվա:
-Պարո՛ն Օսկանյան, Ձեր հասցեին հնչում է նաև քննադատություն, որ թե՛ Ղարաբաղյան ներկայիս փաստաթուղթը, թե՛ հայ-թուրքական բանակցությունները սկիզբ են առել Ձեր օրոք:
- Սրա ամենակարճ պատասխանը այն է, որ հայ-թուրքական հրապարակային բարձր մակարդակի այսպիսի գործընթաց, որն ինչպես այսօր է տեղի ունենում, կարող էր հանգեցնել Ղարաբաղի հարցում լուրջ ճնշումների, մեր օրոք չկար, և դա անհերքելի փաստ է: Ինչ վերաբերում է ղարաբաղյան փաստաթղթին, ապա այն պետք է հիմք ծառայի բանակցությունների, բայց ոչ հապճեպ լուծումների համար: Նայեք՝ ո՛չ հայ- թուրքականի մասով, ո՛չ ղարաբաղյան խնդրով նախորդ 10 տարում մենք հանրությանը փաստաթուղթ չենք ներկայացրել և նման պարագայում այդպիսի քննադատությունը անհեթեթ է:
-Այսօր նաև հակափաստարկներ են հնչում, թե ղարաբաղյան խնդրում ճնշման վտանգը տեսական հնարավորություն է, մինչդեռ սահմանի բացումը անհրաժեշտություն է, որի համար պետք է ինչ որ գին վճարել:
-Ամբողջ խնդիրն էլ հենց այն է, թե ինչ գին: Մեզ այսօր երկու լուրջ թյուրիմացության մեջ են փորձում գցել: Մեկն այն է, որ սահմանի բացումը մեր միակ փրկությունն է: Բոլորովին չվիճարկելով, որ բաց սահմանը փակ սահմանից լավ է, եկեք ընդունենք, որ Հայաստանի ներքին, համակարգային տնտեսական ու քաղաքական խնդիրներն այնքան շատ են, որ դրանց գոնե մի մասի լուծումից տնտեսական էֆեկտն անհամեմատ ավելի մեծ կլինի, քան սահմանի բացումից, և այդ խնդիրները փակ սահմանի հետ ոչ մի կապ չունեն: Ավելին, այս պայմաններում սահմանի բացումը շարքային քաղաքացու վրա էական ազդեցություն չեն ունենալու, կամ այդ ազդեցությունը փոքր է լինելու և կարճատև էֆեկտ է ունենալու, քանի որ սահմանի բացումն ինքնին իր հետ բազմաթիվ տնտեսական մարտահրավերներ է բերելու, որոնք կարող են լուծվել միայն այն դեպքում, երբ երկրում գործում են օրենքները և չկան այն բազմաթիվ խնդիրները, որ կան այսօր: Սահմանի բացման դիմաց նման կապիտուլյացիայի կարելի էր գնալ միայն այն դեպքում, եթե դրանից կախված լիներ Հայաստանի գոյատևման խնդիրը: Կարո՞ղ է ինչ որ մարդկանց մտքում մենք հենց այդպիսի իրավիճակում ենք:
Երկրորդ թյուրիմացությունն այն է, որ սահմանի բացումը միայն մեզ է անհրաժեշտ օդի ու ջրի պես ու հետևաբար մենք պետք է վճարենք այդ գինը: Հայաստանը նախկինում վարած քաղաքականությամբ բազմիցս ապացուցել է, որ թուրքական շրջափակումը չի կարող մեզ ծնկի բերել: Երկիրը արձանագրում էր տնտեսական աճ, Ղարաբաղի հարցում զիջումներ չէին արվում իսկ ցեղասպանության ճանաչումը գնալով ավելի մեծ թափ էր առնում, ինչն անշուշտ ամենից շատ էր մտահոգում Թուրքիային: Այս առումով այսօր մենք զգալի բանակցային առավելություն ունեինք Թուրքիայի նկատմամբ: Թուրքիան է, որ գտնվում է Եվրոպայի ճնշման տակ սահմանները բացելու առումով, Թուրքիայի արևելյան շրջանները ծանր տնտեսական վիճակում են, և նրանց սահմանի բացումը պակաս անհրաժեշտ չէ, քան մեզ: Թուրքիան է, որ ուզում է տարածաշրջանային դերակատարում ունենալ, իսկ առանց սահմանի բացման դա հնարավոր չէ: Թուրքիան ամեն տարի ԱՄՆ ի կողմից ցեղասպանության ճանաչման վտանգի առաջ է կանգնում և վերջապես Թուրքիայի իշխանություններն են, որ հայտարարել են զրո խնդիր հարևանների հետ քաղաքականության մասին: Այսօր մենք Թուրքիային հնարավորություն ենք տվել այդ քաղաքականությունն իրագործել մեր հաշվին; Մինչդեռ վերը բերված բոլոր հանգամաներքը հաշվի առնելով, մենք կարող էինք պարզապես մի փոքր ավելի համբերատար լինել և ավելի հմուտ դիվանագիտություն վարել, ինչը մեզ համար շահավետ արդյունք կունենար, վաղ թե ուշ: Մինչդեռ, իրավիճակից օգտվելու փոխարեն հայկական կողմը քիչ չէ համաձայնել է բոլոր նախապայմաններին, դեռ հնարավորություն է տվել Թուրքիային միանձնյա որոշել սահմանի բացումը:
-Այդուհանդերձ շատերն այսօր պնդում են, որ նույնիսկ եթե ընդունենք, որ իրադարձություները մեզ համար ամենաշահեկան սցենարով չեն զարգացել, այլ ելք, քան գործընթացն ավարտին հասցնելն է,չկա:
-Եթե կա սխալն ընդունելու և այն շտկելու ցանկություն, ապա ելք միշտ էլ հնարավոր է գտնել: Ի վերջո թե՛ Թուրքիայում, թե՛ ԱՄՆ ում, թե՛ Եվրոպայում հետևում են այն դիմադրությանը, որ կա այս գործընթացի հանդեպ թե՛ Հայաստանում, թե՛ սփյուռքում:  Կարելի է հղում անելով այդ դիմադրությանը, նույնիսկ գնալով ֆուտբոլային խաղը դիտելուն, նախապես թայմ աութ վերցնել փաստաթղթերը ստորագրելու հարցում և հետո արդեն, ավելի հանգիստ պայմաններում, վերադառնալով կոնֆիդենցիալ և ոչ թե հրապարակային հանդիպումների ֆորմատին,  բանակցել ավելի ընդունելի փաստաթուղթ: Ամեն ինչ հնարավոր է ուղղել, եթե իհարկե ցանկությունը ուղղելն է, և ոչ թե ամեն գնով սեփական ճշմարտացիությունն ապացուցելը:
oskanian speaks-Պարո՛ն Օսկանյան, այսօր կարծես ակնհայտ է, որ գործադիր իշխանությունը և խորհրդարանական մեծամասնությունը կողմ են հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրմանը: Այս պարագայում կարծես ոչինչ չի խոչընդոտում  դրան, հատկապես, երբ իշխանության ներկայացուցիչները հայտարարում են, որ քանի որ ժողովուրդը ծանր սոցիալական վիճակում է,ապա ակնհայտ է, որ կողմ է արձանագրությունների ստորագրմանը, քանի որ դա սահմանի բացման տանող միակ ճանապարհն է:
-Նախ սահմանի բացմանը տանող ավելի արժանապատիվ ճանապարհ կար, ես դրանում չեմ կասկածում: Այսօր ակնհայտ է, որ թե՛ Հայաստանում, թե՛ սփյուռքում ընդհանուր տրամադրությունները առավել քան տեսանելի են: Հայաստանում թեկուզ ձևական քննարկուների արդյունքում, ինչպես նաև Սերժ Սարգսյանի արտասահմանյան այս շրջագայությունից ակնհայտ է, որ մեծ դիմադրություն կա այս նախաձեռնությանը:  Այս գործընթացի արդյունքում, որի վտանգը ինձ համար գոնե տեսանելի էր հենց սկզբից, ազգովի հայտնվել ենք բավական բարդ իրավիճակում, որից ելք փնտրելու փոխարեն, իշխանություններն այսօր ավելի են խորացնում իրավիճակը:

ամբողջությամբ

 

Քննարկում «Գռեհկություն քաղաքական բանավեճի փոխարեն» թեմայով

Հուլիսի 7-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամի կազմակերպած “Գռեհկություն քաղաքական բանավեճի փոխարեն” քննարկմանը ներկա էին հարյուրից ավելի հյուրեր, հասարակական-քաղաքական  գործիչներ: Հրավիրված բանախոսներն էին ԱԺ ՀՅԴ խմբակցության անդամ Արծվիկ Մինասյանը, ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը, ԼՂՀ նախկին արտգործնախարար, “Այբենգիր” հրատարակչատան հիմնադիր Նաիրա Մելքումյանը: Բացելով քննարկումը Սիվիլիթաս հիմնադրամի տնօրեն Սալբի Ղազարյանը խոսեց այն մասին, որ քաղաքական բանավեճի մշակույթի բացակայությունը մեզ ստիպում է Հայաստանի ներսում քաղաքակիրթ բանավեճի փոխարեն, ամբիոններ փնտրել այլ տեղ: Այդպես Հայաստանի դատարաններում մեր արդարացիությունը պաշտպանելու հնարավորության բացակայության պայմաններում, մենք ստիպված գնում ենք Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան, Հայաստանի խորհրդարանում բանավեճի հնարավորության բացակայության պայմաններում, բանավեճը տեղափոխվում է ԵԽԽՎ:

ամբողջությամբ

 

Վարդան Օսկանյանի բացման խոսքը «Ընտրական իրավունքը» քննարկմանը

Բարև ձեզ, ուզում եմ նախ շնորհակալություն հայտնել բոլորին մասնակցության համար, նաև շնորհակալություն հայտնել Արմեն Հարությունյանին հրավերն ընդունելու համար:

Իմ և Արմենի հարթակում լինելը կարող ենք պայմանական համարել, քանի որ այսօր նպատակ ունենք ընտրական իրավունքի խնդիրների շուրջ հնարավորինս բաց, անկեղծ հասարակական քննարկում ունենալ ձեր բոլորիդ մասնակցությամբ:

Հաշվի առնելով խնդրի հրատապությունը, խորությունն ու բարդությունը, ընտրական ինստիտուտի այսօրվա վիճակի պատճառների բացահայտման, ինչպես նաև լուծումների որոնման համար անհրաժեշտ է հասարակության լայն շերտերի մասնակցությունը, անկախ քաղաքական կողմնորոշումներից: Եթե մենք շարունակենք այն ավանդույթը, որ ամեն մի քաղաքական ուժ այդ պահի քաղաքական նպատակահարմարությունից ելնելով միայնակ է խոսում այս կամ այն ընտրություններում հատկապես իր դեմ արված ընտրակեղծիքների մասին, ընտրական ինստիտուտի խորքային խնդիրների լուծումները չեն գտնվի:

ամբողջությամբ

 

«Ընտրական իրավունքը» թեմայով քննարկում

Հունիսի 9-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը կազմակերպել էր քննարկում «Ընտրական իրավունքը» թեմայով: Սիվիլիթաս հիմնադրամը նման քննարկումներով նպատակ ունի հասարակության, քաղաքական դաշտի հնարավորինս բազմազան շերտերի ներգրավել բաց, անկեղծ քննարկմանը, փնտրելու ու գուցե գտնելու այն խնդիրների լուծումները, որոնք մեր, հասարակության, պետության ընդհանուր խնդիրներն են:

Իհարկե ընդհանուր խնդիրների լուծումը տարբեր, երբեմն իրար հակասող շահերի բախման արդյունքում բարդանում է կամ անհնար է դառնում: Այդ մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ թեև նման բաց ֆորումների հնարավորությունները շատ չեն, բայց քաղաքական դաշտի ոչ բոլոր մասնակիցներն են ինչ-ինչ քաղաքական նկատառումներից ելնելով մասնակցում նման քննարկումներին: 

ամբողջությամբ

 
ՍԻՎԻԼԻԹԱՍԻ ՆԵՐՍՈՒՄ
Մտորելու փաստեր

Հայաստանում թատրոնների ներկայացումների քանակը (1) և հաճախումներ թատրոններ (2)

(1) (2)
2008 2,364 409,500
2009 2,443 367,800
2010 2,331 394,800
2011 2,707 458,900

Կարծիքներ, աղբյուրներ

Հրատարակություններ
Screen_shot_2011-12-31_at_3.22.34_PM
Մեր ծրագրերը
Սահմանամերձ գյուղերի ջրամատակարարման բարեկարգման ծրագիր
Ծրագրի ընդհանուր նպատակը Մեղրիի հեռավոր սահմանամերձ գյուղերում բնակչության ջրամատակարարման բարելավումն է: Ծրագրի հատուկ նպատակն է Ալվանք և Շվանիձոր համայնքներում ստորգետնյա ջրամատակարարման համակարգերի` քահրիզների վերանորոգումն ու վերակառուցումը, ինչպես նաև դրանց հետագա պահպանման համար մասնագետների պատրաստումն ու համայնքների ներգրավումը այդ գործում:
Ծրագրի ընդհանուր նպատակը Մեղրիի հեռավոր սահմանամերձ գյուղերում բնակչության ջրամատակարարման բարելավումն է: Ծրագրի հատուկ նպատակն է Ալվանք և Շվանիձոր համայնքներում ստորգետնյա ջրամատակարարման համակարգերի` քահրիզների վերանորոգումն ու վերակառուցումը, ինչպես նաև դրանց հետագա պահպանման համար մասնագետների պատրաստումն ու համայնքների ներգրավումը այդ գործում:
Հանրային հարցումներ
Նորվեգիայի և Գերմանիայի կառավարությունների աջակցությամբ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամը մի քանի ամիս առաջ սկսեց հանրային հարցումներ անցկացնել Հայաստանի ամբողջ տարածքով։ Հարցումների արդյունքները պարբերաբար հասանելի են լինելու զանգվածային լրատվամիջոցների համար՝ ակնկալիքով, որ դրանք նաև հանրային քննարկումների տեղիք կտան։

ամբողջությամբ

Կիզակետ

 
Civil.am

Հետևեք Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության գործունեությանը civil.am կայքում: Գտեք նոր գործընկերներ, տեղեկացեք համագործակցության հնարավորությունների մասին: Աջակցեք ընթացիկ ծրագրերին և քաջալերեք նոր ծրագրերի ստեղծմանը:
 
Podcast
Սիվիլիթասի բլոգ
Կարդացե՛ք․ տեսակետներ, իրադարձություններ, կարծիքներ։ Այսօր` Ես բանակ չգնացի… Ես ապրում եմ…
Սիվիլիթասն ինտերնետում