Արդյո՞ք  Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Թուրքիայի զորեղ բանակի միջև տիրող հակամարտությունը կբարդացնի և կհետաձգի բազում տարիների ընթացքում այդ երկրի քաղաքականության ամենահամարձակ նախաձեռնությունը` հայերի և քրդերի հետ եղած տասնամյակների լարվածությունը մեղմելու փորձը:

Թուրքիայի բանակի դերի վերասահմանումը կենսական նշանակություն ունի, սակայն եթե երկիրը չկարողանա հետևողական գտնվել հայկական և քրդական խնդիրների լուծման հարցում, ապա կվատթարանա երկրի ներքին իրադրությունը, կսրվեն Թուրքիայի հարաբերություները հայերի և քրդերի հետ, ինչպես նաև կաճի գոյություն ունեցող լարվածությունը Կովկասում:

Պաշտոնական Երևանը հերթական հետքայլն է արել, հատկապես ղարաբաղյան հարցի կարգավորման ընկալման իմաստով: 2008 թ. նոյեմբերին Մայենդորֆյան հռչակագրում թույլ տրվեց բացթողում` նախագահների մակարդակով արձանագրվեց, որ կողմերը կարգավորման հարցում առաջնորդվելու են «միջազգային իրավունքի նորմերի ու սկզբունքների և այդ շրջանակներում ընդունված որոշումների ու փաստաթղթերի հիման վրա»: «Ընդունված որոշումները» հիմնականում պարունակել են հայկական կողմի համար ոչ նպաստավոր ձևակերպումներ, որոնց տակ հայկական կողմն այնուամենայնիվ Մայենդորֆում փաստորեն ստորագրեց:

Աթենքում օրերս ԵԱՀԿ նախարարական հանդիպման շրջանակներում թույլ տրվեց մեկ այլ սխալ. բանակցությունների սեղանին դրված փաստաթղթից առանձնացվեցին Հելսինկիի եզրափակիչ ակտի մաս կազմող սկզբունքները՝ ուժի կամ դրա սպառնալիքի չկիրառում, տարածքային ամբողջականություն և ժողովուրդների իրավահավասարության ու ազգերի ինքնորոշման իրավունք: Այսպիսով ԵԱՀԿ նախարարների խորհուրդն արձանագրեց, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանն այդ սկզբունքներն ընդունում են որպես կարգավորման հիմք:

Ադրբեջանական կողմը տարածքային ամբողջականության սկզբունքի ամրագրումից բացի, որքան էլ վիճելի թվա, կարող է դիվանագիտական ձեռքբերում համարել նաև ժողովուրդների իրավահավասարության և ինքնորոշման իրավունքի ամրագրումը:

Թերևս ոչ ոք այսպես չէր պատկերացնում հայ-թուրքական հարաբերությունների իրական կարգավորումը: Այն պետք է լիներ բնականոն գործընթաց, որը կարող էր պատմական նոր փուլի սկիզբ դնել: Այն պետք է սկսվեր երկու երկրների համար փոխադարձ ընդունելի փաստաթղթերի ստորագրումից` հարգելով անցյալը և հնարավորություն ստեղծելով համատեղ ապագայի համար:

Փոխարենը, սեղանին դրված են  փաստաթղթեր, որոնք ժխտում են անցյալը և վտանգում կայուն ապագան: Սրա պատճառներից առնվազն մեկն այն է, որ գործընթացները ներքին քաղաքական շահերին են ծառայեցվում:

Սեփական հասարակության աջակցությունը վայելող Թուրքիայի կառավարությունը, փափագելով բարելավել իր դիրքերը տարածաշրջանում և  հեղինակությունն աշխարհում, պատրաստակամություն է հայնտնում բացել սահմանը Հայաստանի հետ, բայց դրա համար հայկական կողմից բարձր գին է ուզում:

Տարածաշրջանում վերջերս կնքված երկու էներգետիկ համաձայնությունները ամենաուղղակի ազդեցությունն են ունենալու այդ գործարքներին ուղղակիորեն չառնչվող Հայաստանի ու ղարաբաղյան խնդրի վրա:

Հայաստանի հետ ոչ բարեկամ հարևանների հետ երկու գործարքներում էլ  գլխավոր դերակատարը Ռուսաստանն է, որից ղարաբաղյան հակամարտության ողջ ընթացքում հայկական կողմն իր անվտանգության խնդիրներին առնչվող որոշակի ակընկալիքներ է ունեցել:

Առաջին գործարքը` անցյալ ամիս Ադրբեջանի և Ռուսաստանի միջև կնքված գազային համաձայնությունը, ակնհայտորեն նպատակ ուներ հակակշռելու իսկ հնարավորության դեպքում նաև խափանելու արևմուտքի կողմից հովանավորվող ՆԱԲՈՒԿՈ նախագիծը:

Երկրորդ գործարքը կնքվեց Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև, որը ենթադրում է Թուրքիայի տարածքով ռուսական գազի տարանցում Եվրոպա: Ռուսաստանն արդեն իսկ ներմուծման ծավալներով Թուրքիայի առաջին գործընկերն է:

Սանկտ-Պետերբուրգում հանդիպման ժամանակ նախագահներ Սերժ Սարգսյանն ու Իլհամ Ալիևը փորձելու են առաջընթաց արձանագրել ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում, որի ռազմական շրջանն ավարտվել է 15 տարի առաջ` վերածվելով ինքնակառավարվող երկարատև հրադադարի:

Բոլորն անհամբերությամբ սպասում են այս հակամարտության կարգավորմանը, որովհետև այն ընկալվում է որպես տարածաշրջանային այլ գործընթացների, ներառյալ` հայ-թուրքական հարաբերությունների և նույնիսկ Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների կարևոր բաղկացուցիչ:

ամբողջությամբ