Սիվիլիթաս հիմնադրամը, ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալության և Քաունթերփարթ ինթերնեշնլի հայաստանյան գրասենյակի աջակցությամբ, Երևանի ավագանու ընտրությունները լիարժեք լուսաբանելու և իսկական մրցարշավ խթանելու նպատակով կազմակերպում է մասնակից կուսակցությունների բանավեճ: Երևանի ավագանու ընտրությունների շուրջ մրցակից կուսակցությունների թեկնածուների միջև բանավեճը կկայանա ապրիլի 30-ին ժամը 14:00-ին Մոսկվա կինոթատրոնում:
Տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները Հայաստանում ինչպես լրատվամիջոցների, այնպես էլ հանրության կողմից սովորաբար պակաս ուշադրության են արժանանում, քան խորհրդարանական կամ նախագահական ընտրությունները: Մինչդեռ քաղաքացիների ամենօրյա կյանքի վրա անմիջական ազդեցություն ունեն հենց տեղական իշխանությունները: Երևանի գրեթե բոլոր քաղաքապետերը եղել են իշխող կուսակցության անդամ և, որպես կանոն, հաշվետու են եղել իրենց կուսակցություններին, ոչ թե՝ ընտրողներին: Սրանք են պատճառները, որ քաղաքացիները լիարժեք տեղյակ չեն քաղաքային իշխանությունների լիազորություններից, ինչպես նաև իրենց իրավունքներից և պարտականություններից:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը նախաձեռնել է Եղեռնի թեմային նվիրված լավագույն ֆիլմերի ցուցադրություն: Ապրիլի 24-ին, ամբողջ օրվա ընթացքում, «Մոսկվա» կինոթատրոնում կցուցադրվեն ինչպես հայտնի, այնպես էլ ֆիլմեր, որոնք երբևէ չեն ցուցադրվել Հայաստանում: Մուտքն ազատ է: Ցուցադրությունների ժամանակացույցը
15:00 Շների կղզին 15:20 Կարապետ քեռին 15:45 Հայկական ճանապարհորդութուն 16:45 Շշնջացող հուշեր 17:35 Խոսող պատկերներ 18:35 Բռնաբարված Հայաստան 19:05 Ճչացողները 20:50 Պոլիս 21:15 Արմին Վեգներ. Ցեղասպանության լուսանկարիչը
Սիվիլիթաս հիմնադրամը փետրվարի 14-ին Ստեփանակերտի “Արցախ պարկ հոթել” հյուրանոցում ներկայացրեց իր տարեկան հերթական` հինգերորդ զեկույցը, որը կրում է “Հայաստան-2012. Ընտրությունների տարի” խորագիրը: Զեկույցի ներկայացումից անմիջապես հետո կազմակերպվեց հանրային քննարկում “Հայաստանի նախագահական ընտրությունները և ղարաբաղյան կարգավորումը” թեմայով:
Քննարկումը կազմակերպվել էր Արցախի Արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հանրային խորհրդի հետ համատեղ: Բանախոսներն էին Արցախի Ազգային ժողովի երկու պատգամավորներ` ԼՂ նախագահական վերջին` 2012-ի ընտրություններում շուրջ 33 տոկոս քվեներ ստացած Վիտալի Բալասանյանը և ՀՅԴ ներկայացուցիչ Արմեն Սարգսյանը: Քննարկմանը մասնակցում էին Արցախի կառավարական, կուսակցական, հանրային, փորձագիտական և լրագրողական շրջանակների ավելի քան յոթ տասնյակ ներկայացուցիչներ: Քննարկումը վարում էր լրագրող, Սիվիլիթասի վերլուծաբան Թաթուլ Հակոբյանը:
Բանախոսները անդրադարձան Հայաստանի նախագահական ընտրություններին և դրանց ազդեցությանը ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացի վրա, Հայաստան-Ադրբեջան և Արցախ-Ադրբեջան հնարավոր համագործակցությանը, Լեռնային Ղարաբաղի ներքաղաքական զարգացումներին:
Սիվիլիթասը Գյումրիում ներկայացրեց տարեկան զեկույցը
Փետրվարի 6-ին Գյումրիի «Արևամանուկ» կենտրոնում Սիվիլիթասը ներկայացրեց իր տարեկան հինգերորդ զեկույցը՝ «Հայաստան 2012. Ընտրության տարի», որին հաջորդեց «Ապակենտրոնացման հրամայականը եւ հեռանկարները» թեմայով հանրային քննարկում: Լրագրող, Սիվիլիթասի վերլուծաբան Թաթուլ Հակոբյանը, ով վարում էր քնարկումը, նկատեց, որ Սիվիլիթասի համար, որպես ապակենտրոնացման օրինակ, կարևոր է տարեկան զեկույցները Երևանից դուրս ներկայացնել նաև Ստեփանակերտում, Գյումրիում և Վանաձորում:
Քննարկմանը որպես բանախոսներ մասնակցում էին Սախարովի անվան իրավապաշտպան կազմակերպության Շիրակի մասնաճյուղի նախագահ Սեյրան Մարտիրոսյանը, Սեյսմիկ պաշտպանության ազգային ծառայության հյուսիսային բաժանմունքի պետ, ակադեմիկոս Սերգեյ Նազարեթյանը և ազգագրագետ, «Քաղաքը մերն է» նախաձեռնության անդամ Արտաշես Բոյաջյանը: Բանախոսները նշեցին, որ ապակենտրոնացման քաղաքականությունը կյանքի կոչելու և Երևանը «բեռնաթափելու գործում» առաջին հերթին կարևոր է կենտրոնական իշխանությունների կեցվածքը, որոնք սոցիալ-տնտեսական ճիշտ և համաչափ քաղաքականություն չեն իրականացրել 1991-ի անկախությունից ի վեր:
Սեյրան Մարտիրոսյանի խոսքերով՝ Հայաստանում տեղական ինքնակառավարումը չի կայացել, հանրապետության ավելի քան 900 համայնքներից և ոչ մեկը մարդու համար ապահով, անվատանգ, գրավիչ տարածք չի դարձել: Արտաշես Բոյաջյանը Գյումրին համեմատեց մեծ գյուղի հետ. նախկին 230 հազար բնակչություն ունեցող քաղաքում այսօր մնացել է միայն 100 հազարը, արդյունաբերական ձեռնարկություններ չեն աշխատում, հասարակությունը բաժանված է երկու հիմնական շերտի՝ վաճառողներ և գնորդներ: Սերգեյ Նազարեթյանի խոսքերով՝ մշակույթը և զբոսաշրջությունը այն երկու հիմնական ուղղություններն են, որոնք կարող են օգնել Գյումրիի վերելքին: Բանախոսները անդրադարձան նաև Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների բարելավման և հայ-թուրքական սահմանի բացման խնդիրներին, Հայաստան-Վրաստան համագործակցությանն ու հայաբնակ Ջավախքին: Շիրակի մարզը սահմանակից է Թուրքիային և Վրաստանին, այնտեղ է գտնվում հայ-վրացական երեք սահմանադռներից մեկը: Գյումրի-Կարս երկաթուղային հանգույցը, որը աշխատում էր խորհրդային տարիներին, 1993-ից չի գործում ղարաբաղյան հակամարտության պատճառով: Փետրվարի 14-ին Սիվիլիթասը իր տարեկան զեկույցը կներկայացնի Ստեփանակերտում, ինչպես նաև կկազմակերպի հանրային քննարկում:
Սեպտեմբերի 4-ին Սիվիլիթասը Բեռլինում ազդարարելու է մի նոր ծրագրի մեկնարկը՝ նպատակ ունենալով ուշադրություն հրավիրել հայ-թուրքական հարաբերությունների միջանձնային կողմին: «Սարն ի վեր» ծրագիրը ճամփորդական նախաձեռնությունների շարք է, երբ հայ և թուրք նշանավոր մարդիկ խոսում են Ցեղասպանությանն առնչվող պատմական և քաղաքական բարդ խնդիրների մասին, որոնց իրենք առերեսվել են իրենց «անձնական ճամփորդությունների» ժամանակ, ներկայացնում են առաջ շարժվելու իրենց սեփական տեսակետները: Այս ծրագիրը Թուրքիայում, Հայաստանում, ինչպես նաև եվրոպական մայրաքաղաքներում իրականացվելու է տարբեր հասարակական հարթակներում՝ դպրոցներում, համալսարաններում, ռադիոկայաններում, թատրոններում ու թանգարաններում: Ծրագրի հիմնական նպատակն է կանոնավոր և հաստատուն քայլերի միջոցով փոխել միմյանց մասին ներկայիս թերտեղեկացվածության և թյուրըմբնռման մթնոլորտը:
Նշանավոր մարդկանց առաջին զույգը Արսինե Խանջյանն ու Ֆեթհիյե Չեթինն են:
Ֆեթհիյե Չեթինը փաստաբան է, մարդու իրավունքների պաշտպանության ակտիվիստ և գրող: Նա մասնակցում էր Հրանտ Դինքի պաշտպանությանը մինչև վերջինիս սպանությունը: Նա շարունակում է ներկայացնել Դինքի ընտանիքի շահերը: Չեթինը նաև մահացող իր տատիկի հայկական արմատները բացահայտելու մասին «Մեծ մայրս» գրքի հեղինակն է: Նա նաև «Թոռները» գրքի համահեղինակն է, որտեղ պատմում է մյուս թոռների մասին, որոնք բացահայտել են իրենց հայկական արմատները:
Արսինե Խանջյանը դերսանաուհի է, ծնվել է Լիբանանում, ներկայում Կանադայի քաղաքացի է: Նա խաղում է և՛ կինոյում, և՛ թատրոնում, որն իր և իր ամուսնու՝ Ատոմ Էգոյանի աշխատանքների միջոցով լռելյայն մարմնավորում է Հայոց ցեղասպանության իրողությունը:
Այս ծրագրի առաջին միջոցառումը տեղի կունենա Բեռլինում, սեպտեմբերի 4-ին, Նաուման հիմնադրամում: Երկրորդ միջոցառումը կկայանա Ստամբուլում, իսկ երրորդը Երևանում՝ սեպտեմբերի 13-ին: Միջոցառումները կհեռարձակվեն ուղիղ եթերով, իսկ դրանց տեսագրությունը կտեղադրվի եռալեզու կայքում, որպեսզի ավելի շատ թվով մարդիկ դիտեն այն և որպեսզի Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ընդառաջ երկու ժողովուրդների միջև ավելի շատ փոխըմբռնում լինի:
Այս հարթակը մարդկանց՝ աշխարհի ամենատարբեր վայրերից, հնարավորություն կտա անձնապես քննարկելու դեռևս մութ և դեռևս թաքցվող պատմության բարդ խնդիրները:
Սիվիլիթասը համագործակցում է Անադոլու Կուլտուր կազմակերպության հետ: Ծրագրին աջակցում է ԱՄՆ Գերմանական Մարշալի հիմնադրամը:
Գյումրիի «Արևամանուկ» կենտրոնում հունվարի 24-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը ներկայացրեց «Հայաստան 2011. առանց պատրանքների» տարեկան զեկույցը՝ հայերեն և անգլերեն լեզուներով: Զեկույցի ներկայացումից հետո տեղի ունեցավ հանրային քննարկում «Գյումրի. քաղաքական և տնտեսական ապակենտրոնացման հեռանկարը» թեմայով, որին մասնակցեցին Շիրակի մրցունակության կենտրոնի գործադիր տնօրեն Գայանե Ավագյանը, Գյումրիի «Ասպարեզ» ակումբի նախագահ Լևոն Բարսեղյանը, «Շիրակ» կենտրոնի նախագահ Վահան Թումասյանը և «ԳԱԼԱ» հեռուստաընկերության լրագրող-մեկնաբան Դերենիկ Մալխասյանը:
«Մեծ գլխով և վտիտ ոտքերով հիվանդ երեխա». այսպես բնութագրեց այսօրվա Հայաստանը քննարկումը վարող, Սիվիլիթասի վերլուծաբան Թաթուլ Հակոբյանը: «Մեծ գլուխը» Երևանն է, իսկ «վտիտ ոտքերը»՝ մնացյալ Հայաստանը: Ինչպե՞ս ապահովել քաղաքական և տնտեսական ապակենտրոնացում, ի՞նչ անել, որ մայրաքաղաքի և Հայաստանի մյուս հատվածների միջև կենսամակարդակը ավելի չխորանա:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը դեկտեմբերի 29-ին Երևանի Գոլդն Թյուլիփ հյուրանոցում անցկացրեց իր հերթական տարեվերջյան քննարկումը և ներկայացրեց «Հայաստան 2011. առանց պատրանքների» զեկույցը։
Քննարկումը, որին մասնակցում էին ԱԺ պատգամավոր Լիլիթ Գալստյանը, ազգագրագետ Հրանուշ Խառատյանը և «Պոլիտէկոնոմիա» ինստիտուտի տնօրեն Անդրանիկ Թևանյանը, վարում էր Սիվիլիթասի վերլուծաբան Թաթուլ Հակոբյանը։
Քննարկված հարցերից էին անկախության 20 տարիները և բաց թողնված հնարավորությունները երկրում և տարածաշրջանում, տնտեսության և ժողովրդավարության առումներով, և մասնավորապես վստահելի ու արդար ընտրություններ ունենալու անկարողությունը։
Անդրանիկ Թևանյանը կարևորեց 20 տարիների ամենաակնառու նվաճումը՝ ղարաբաղյան հաղթանակը։ Այդուհանդերձ նա նշեց, որ ինչպես այլ հարցերում, մենք չենք կարողացել իրապես տեր լինել այդ հաղթանակին։
Սիվիլիթաս հիմնադրամը երեկ քննարկում էր կազմակերպել "Անկախության քսան տարիները Հայաստանում և տարածաշրջանում" թեմայով: Հյուրերն էին Հայաստանում Գերմանիայի դեսպան Հանս-Յոխեն Շմիդտը և Հայաստանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Ջոն Էվանսը: Դեսպանների խոսքից որոշ մեջբերումներ ներկայացված են ստորև:
Այս սեպտեմբերին Սիվիլիթաս հիմնադրամը կյանքի է կոչելու ևս երեք նոր նախաձեռնություն՝ հեռուստատեսային հեռարձակում համացանցով, օրաթերթի հրատարակություն, ինչպես նաև՝ հանրային հարցումների անցկացում: Համացանցով հեռարձակումը նպատակ ունի լրացնել հետազոտության վրա հիմնված վերլուծության բացը, որ այսօր կա հայկական լրատվական դաշտում: Երկլեզու՝ հայերենով ու անգլերենով հեռարձակվող ՍիվիլՆեթը ամենօրյա ռեժիմով լուսաբանելու է Հայաստանի ներքին կյանքը, տարածաշրջանային զարգացումները, ինչպես նաև՝ միջազգային իրադարձությունները:
Հայաստանի արդարադատության նախարար Հրայր Թովմասյանը Սիվիլիթասի հիմնադրամի «100 հարց, 100 պատասխան» հանրային քննարկման ընթացքում հայտարարեց, որ «արդարադատությունը պետք է հասարակական պահանջ լինի»:
Ընդամենը 10-12 տարի առաջ Գորիս քաղաքում անգամ միջին մակարդակի հյուրանոց չկար, իսկ Սյունիքի բնությունը, նահապետական կենցաղն ու միջնադարյան ճարտարապետական գոհարները գոնե մի քանի օրով վայելելու պատրաստ օտարերկրյա զբոսաշրջիկները գիշերում էին մասնավոր տներում, որոնք հետագայում ընտանեկան հյուրատներ դարձան: Գորիսում առաջիններից մեկը, ով իր տունը վերածեց փոքր հյուրատան, նկարիչ Ժիրայր Մարտիրոսյանն էր: Այսօր, որ ճանապարհով էլ Գորիս մտնես՝ Արցախից, Սիսիանի թե Կապանի կողմից, ճանապարհի եզրին հանդիպում ես նորակառույց, փոքր հյուրանոցների:
Համաշխարհային ճգնաժամն ու վերջին տարիներին Հայաստանում արձանագրված տնտեսական աննախադեպ անկումը առաջին հերթին ազդել են մարզերի վրա: Գյումրիի «Արևամանուկ» հիմնադրամի տնօրեն Արմինե Գմյուր-Կարապետյանի խոսքերով՝ Շիրակում «կյանքն ուղղակի կանգ է առել, Գյումրիում յուրաքնաչյուր ընտանիք այս ճգնաժամի պատճառով խորապես վնասված է»: Նրա ասելով՝ չկա մի ոլորտ, որ ազդված չլինի: Գյումրեցիներն այսօր այնպիսի պայմաններում են ապրում, որ չգնալ այլևս հնարավոր չէ: «Ես ինքս շատ հաճախ մտածում եմ այդ մասին»,- ասում էր նա:
Այս շաբաթ «Մեդիամաքս» գործակալությունը և «168 ժամ» պարբերականը հարցազրույցներ են անցկացրել Վարդան Օսկանյանի հետ: «Մեդիամաքս» գործակալությանը տրված հարցազրույցը նվիրված էր Քի-Վեսթյան բանակցային գործընթացի տասնամյակին, այդ թվում, բանակցային գործընթացի մթնոլորտին և շարունակության խոչընդոտներին, իսկ «168 ժամ» պարբերականի հարցազրույցը` քաղաքական մենաշնորհների, Հայաստանի ներքաղաքական և տնտեսական իրավիճակի հիմնախնդիրներին:
Սույն թվականի մարտի 14- ից 17-ը Ամերիկյան դեսպանատան կողմից ֆինանսավորվող <<Գրադարանները որպես քաղաքացիական հասարակության կենտրոններ>> ծրագրի շրջանակներում տեղի ունեցան մի շարք միջոցառումներ։ Այցելություններ եղան Չարենցավանի, Արմավիրի, Արարատի, Գյումրիի և Աշտարակի գրադարաններ, որոնց ընթացքում գրադարաններին գրքերի և սարքավորումների տեսքով նվիրատվություններ կատարվեցին։ Շաբաթը եզրափակեց «Գրադարան-համայնք կապերի զարգացում և ամրապնդում» աշխատանաքային հանդիպումը, որը տեղի ունեցավ Անի հյուրանոցի “Գառնի” սրահում։
Փետրվարի 28-ին «Սիվիլիթաս» հիմնադրամը մեկնարկեց հանրային քննարկումների նոր շարք: Ի հավելում իր պարբերական քննարկումներին, որտեղ մի խումբ անհատներ քննարկում են ազգային օրակարգի հարցեր, այս նոր շարքը հարթակ է տրամադրում ներկայի կամ անցյալի այն ղեկավար անձանց, ովքեր պատրաստ են պատասխանել հանրության հարցերին:
Փետրվարի 9-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը կազմակերպել էր իր հերթական հանրային քննարկումը «Լրատվամիջոցներ. ինչպես աշխատել նեղ պայմաններում» թեմայով: Բանախոսներն էին Կարինե Հարությունյանը՝ Գալա հեռուստաընկերության գործադիր տնօրեն, Արմեն Մելիքբեկյանը՝ Epress ինտերնետային պարբերականի համահիմնադիր և Գեղամ Բաղդասարյանը՝ ԼՂՀ-ում լույս տեսնող Անալիտիկոն հանդեսի գլխավոր խմբագիր: Քննարկումը վարում էր Սիվիլիթասի վերլուծաբան, լրագրող Թաթուլ Հակոբյանը:
Փետրվարի 8-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամում տեղի ունեցավ Սիվիլիթասի տարեկան զեկույցների հրապարակումից հետո ավանդույթ դարձած հանդիպում օտարերկրյա դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ղեկավարների հետ:
զեկույցի շնորհանդեսին: Սա Սիվիլիթասի երրորդ տարեկան զեկույցն է, որը, ինչպես և նախորդ երկուսը, անդրադառնում է Հայաստանի ներքին, արտաքին և տնտեսական հիմնական զարգացումներին` առաջարկելով կանխատեսումներ և լուծումներ:
Դեկտեմբերի 28-ին, երեքշաբթի, ժամը 15:00-ին, Երևան հյուրանոցի Ռոսսինի սրահում տեղի կունենա քննարկում` զեկույցում արտացոլված հիմնական քաղաքական, տարածաշրջանային և տնտեսական խնդիրների շուրջ:
Քննարկմանը կմասնակցեն հայտնի հասարակական-քաղաքական գործիչներ՝
Լիլիթ Գալստյանը Հայ յեղափոխական դաշնակցություն Վարդան Բոստանջյանը Բարգավաճ Հայաստան կուսակցություն
Արտակ Դավթյանը Հայաստանի հանրապետական կուսակցություն Ստեփան Սաֆարյանը Ժառանգություն կուսակցություն
Բանակում տեղի ունեցած վերջին ողբերգական դեպքերի շուրջ թերևս աննախադեպ ակտիվ քննարկումները առիթ են խոսելու ոչ միայն այդ դեպքերի, այլև բանակի համակարգային խնդիրների մասին: Որո՞նք են դրանք և որո՞նք են լուծումները: Ինչպե՞ս հասարակությանը մասնակից դարձնել բանակի խնդիրների քննարկմանը և լուծմանը և որքանո՞վ է բանակը պատրաստ բաց քննարկման:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը հյուրընկալեց թուրքական "Բելգե" հրատարակչության հիմնադիր-տնօրեն, հայտնի իրավապաշտպան Ռագըփ Զարաքօլուին: Գրքարվեստի փառատոնի շրջանակներում Հայաստանում գտնվող հայտնի թուրք մտավորականը բազմաթիվ գրքեր է հրատարակել հայոց ցեղասպանության, ինչպես նաև քրդական խնդրի և Թուրքիայում այլ ազգային փոքրամասնությունների խնդիրների վերաբերյալ, ինչի համար բազմիցս դատապարտվել է Թուրքիայի իշխանությունների կողմից և մի քանի տարի եղել է բանտում:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը այս տարի ևս հյուրընկալեց ReAnimania ֆիլմ փառատոնի մասնակիցներին և աշխատակազմին: ReAnimania ֆիլմ փառատոնի ժյուրիի կազմում լինելով, Սիվիլիթասի տնօրեն Սալբի Ղազարյանը ակտիվ մասնակցություն ունեցավ փառատոնին: Ողջունելով մասնակիցներին և կազմակերպիչներին մեր գրասենյակում, տիկին Ղազարյանը ներկայացրեց հյուրերին Սիվիլիթասի նպատակները և խոսեց քաղաքացիական հասարակության ամրապնդման գործում արվեստի դերի մասին:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը Քաունթերփարթ Ինթերնեշնլի հետ համատեղ կազմակերպել էր «Մշակույթի քաղաքականությունը» թեմայով քննարկում, որի հյուրերն էին հանրահայտ դերասանուհի Արսինե Խանջյանը, աշխարհահռչակ ռեժիսոր, Սիվիլիթասի պատվո խորհրդի անդամ Ատոմ Էգոյանը, լուսանկարիչ Հրայր Բազէ Խաչերեանը և դիզայներ Արմեն Քյուրքչյանը:
Թաթուլ Հակոբյան: Թերևս, ինչպես զանգվածային լրատվամիջոցները, այնպես էլ հասարակական կազմակերպությունները, պիտի լինեն այն օղակը, որը կապահովի կապը հասարակության և իշխանությունների միջև: Եվ այս իմաստով, կարծեք թե, չկա ներդաշնակություն: Ես կառաջադրեմ երեք կետ: Սա իմ կարծիքը չէ, հիմնականում վերցրել եմ մամուլից: Ինչու՞ չկա ներդաշնակություն: Իրենք՝ հասարակական կազմակերպությունները, հասարակությանը այնքան էլ մոտ չեն և կայացած չեն, երկրորդ՝ իշխանությունները հասարակական կազմակերպություններին չեն դիտարկում որպես ռեսուրս, որի հետ կարելի է համագործակցել, երբեմն դիտում են որպես գլխացավանք պատճառող մի բան և երրորդ՝ ինքը հասարակությունը, նրա անդամները առանձին-առանձին, կարծեք թե, պատրաստ չեն ինչ-որ հարցով աջակցել բարեկամին, հարևանին:
Սալբի Ղազարյան. Ես ուզում եմ ներկայացնել Սիվիլիթասի պատվո խորհրդի անդամ Ժերար Շալյանին, որը մի քանի տասնամյակ, նույնիսկ մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը, և մինչև դրա մոդայիկ դառնալը, ուսումնասիրում էր ինքնորոշման շարժումները, ապստամբությունները և աշխարհի տարբեր կողմերում փոքր ժողովուրդների պայքարը: Նա նաև Le Monde պարբերականի թղթակիցն էր, և նրան հաճախ անվանում էին երրորդ աշխարհի բարեկամ: Մենք ուրախ ենք, որ պարոն Շալյանն այսօր այստեղ է, և ես վստահ եմ, որ սա կլինի ամենաարագ անցնող մեկ ժամը վերջին շրջանում: Ես ողջունում եմ այստեղ ներկա դեսպաններին, մեր մշտական և նոր հյուրերին: Մենք անդրադառնալու ենք երկու խնդրի: Խոսելու ենք մեր շուրջ փոփոխվող աշխարհաքաղաքական իրողություններից և այն մասին, թե արդյոք դրանք մեզ բացառիկ են թվում, քանի որ տեղի են ունենում մեր շուրջը, թե սա պատմության սովորական ընթացքն է: Մենք նաև կխոսենք Ժերարի փորձագիտական երեք ուղղությունների մասին, որոնք առնչվում են մեզ` ինքնորոշման համար մղվող շարժումներ, ապստամբություններ և թեժ հակամարտություններ:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի «Հասարակական կազմակերպություններ. ձեռքբերումներ և ձախողումներ» թեմայով քննարկումը նվիրված էր Հայաստանում հասարակական կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետությանը, քաղաքացիական հասարակության ձևավորման խնդիրներին ընդհանրապես: Գլխավոր բանախոսներն էին «Նորավանք» հիմնադրամի տնօրեն Գագիկ Հարությունյանը, գրող, հրապարակախոս Մարինե Պետրոսյանը,
2008-ի այդ օրը եթերազրկումից փրկվեց ԳԱԼԱ հեռուստաընկերությունը 2008թ. մարտի 25-ին հազարավոր հայեր Հայաստանում, Արցախում և Սփյուռքում թիկունք կանգնեցին Գյումրիի ԳԱԼԱ հեռուստաընկերությանը և աննախադեպ բարոյական ու ֆինանսական օժանդակություն ցուցաբերելով, կարողացան մարզային այդ լրատվամիջոցին փրկել փակման վերահաս վտանգից: Իշխանությունների մի քանի թևեր եւ գերատեսչություններ ԳԱԼԱ-ն փակելու նպատակով նրան տուգանեցին մոտ 27 միլիոն դրամով: Այն պահից, երբ ԳԱԼԱ-ն սկսեց լուսաբանել ընդդիմության միջոցառումները, հարկային մարմինները սկսեցին ստուգումներ կատարել: Արդյունքում` ԳԱԼԱ-ն տուգանեցին մարզային հեռուստաընկերության համար ֆանտաստիկ գումարով:
Փետրվարի 26-ին Երևանի Ուրբաթ ակումբում կայացավ լրագրող, Սիվիլիթաս հիմնադրամի վերլուծաբան Թաթուլ Հակոբյանի Արցախյան օրագիր. կանաչ ու սև գրքի ռուսերեն հրատարակության շնորհանդեսը: Գիրքը հայերենով հրատարակվել էր 2008-ին: Այն Թաթուլ Հակոբյանի լրագրողական աշխատանքի` ղարաբաղյան հակամարտության պատմության սեփական աչքերով տեսած դրվագների, ինչպես նաև հարցազրույցների, հոդվածների մարդկային պատմությունների համադրում է: Ռուսերեն հրատարակությունը 2008-ի հայերեն հրատարակության լրացված տարբերակն է: Առաջիկայում լույս կընծայվեն նաև գրքի անգլերեն և արևմտահայերեն տարբերակները: Բացման խոսքում Թաթուլ Հակոբյանը խոսելով գրքի վերնագրի մասին, տեղեկացրեց, որ վերնագրի հեղինակը ռեժիսոր Տիգրան Խզմալյանն է: Նա էր, որ ղարաբաղյան պատերազմի վերաբերյալ իր տպավորությունը պատկերավոր ներկայացրել է որպես կանաչի (զինվորական հագուստի գույնի) և սևի (զոհվածների մայրերի, կանանց ու քույրերի հագուստի գույնի) համադրություն: Տիգրան Խզմալյանը իր խոսքում շնորհակալություն հայտնեց Թաթուլին այս բարդ աշխատանքի` հիշեղությունների, պատմությունների, փաստերի հավաքագրման ու անաչառ ներկայացման համար և խոսեց այն մասին, որ բոլորիս ցանկությունն է, որ Ղարաբաղում պակասի սևը իսկ կանաչը մնա միայն որպես խոտի և տերևի գույն:
Դեկտեմբերի 28-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը Երևանում ներկայացրեց «Հայաստան 2009. խոստում և իրականություն» տարեկան զեկույցը: Նպատակ ունենալով Հայաստանի ամենատարբեր խնդիրների շուրջ բաց բանավեճ խրախուսել, Սիվիլիթասը, ինչպես և ողջ տարվա ընթացքում տարբեր առիթներով, այս անգամ էլ կազմակերպեց քննարկում արտաքին և ներքաղաքական, տարածաշրջանային և տնտեսական խնդիրների շուրջ, որին, գլխավոր բանախոսներից բացի, մասնակցեցին նաև դահլիճում ներկաները: Մեր երևանյան քննարկումներին սակայն հազվադեպ են մասնակցելու առիթ ունենում մարզերի բնակիչները: Ընդ որում խոսքն այս դեպքում ոչ միայն Սիվիլիթասի քննարկումների մասին է: Հայաստանի բոլոր խնդիրներն այս կամ այն ֆորմատով քննարկվում են հիմնականում Երևանում, երևանցիների մասնակցությամբ: Երևանն իհարկե ներառում է Հայաստանի բնակչության մեկ երրորդը, բայց Հայաստանի մյուս քաղաքների բնակիչները, այնտեղ գործող հասարակական կազմակերպությունները, լրատվամիջոցները, կուսակցությունները նույնպես ասելիք ունեն Հայաստանի բազմաթիվ խնդիրների վերաբերյալ:
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության և ՀՅԴ Արմեն Կարո կոմիտեի նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 20-ին, Մոնրեալի Մարիոթ Քորթյարդ հյուրանոցում կայացավ Վարդան Օսկանյանի «Անավարտ տասնամյակ» գրքի շնորհանդեսը:
Գիրքը հրատարակվել է Երևանում, 2009 թ. Ապրիլին: Այն Վարդան Օսկանյանի արտաքին գործերի նախարարության շրջանի ելույթների ընտրանին է: Գրքում ներառված մոտ հարյուր ելույթների մեծ մասը հնչել է աշխարհի տարբեր ամբիոններից` ՄԱԿ-ում, Եվրոպական Միությունում, Եվրոպայի խորհրդում, ԵԱՀԿ-ում, ՆԱՏՕ-ում, ավելի քան տասնյակ միջազգային գիտական կենտրոններում, ինչպես նաև սփյուռքի և Հայաստանի տարբեր հաստատություններում:
Գրքի շնորհանդեսը Երևանում կայացավ ապրիլի 17-ին: Այնուհետև այն ներկայացվեց Հալեպում, Բեյրությում, Բոստոնում, Նյու Յորքում:
Երևանում գիրքը վաճառվում է Արտբրիջ և այլ գրախանութներում:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը անցկացնում է քննարկում Հայաստանի հեռանկարի և ևրոպական ինտեգրացիայի և համագործակցության ճանապարհին հանդես եկած խոչնդոտների վերաբերյալ (մասին):
Օգոստոսի 30-31-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամի խորհրդի նախագահ Վարդան Օսկանյանը և տնօրեն Սալբի Ղազարյանը մասնակցեցին Սլովենիայում Բլեդի ռազմավարական ֆորումին: Եվրոպայից և Ասիայից տասնյակ երկրների ղեկավարներ, նախարարներ, քաղաքականություն մշակողներ և ոչ կառավարական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ մասնակցեցին “Տնտեսական ճգնաժամի քաղաքականությունը. Եվրոպայում և Ասիայում տնտեսական և աշխարհաքաղաքական պատկերի վերաձևակերպումը” վերնագրված ֆորումին:
Բոստոնում Բենթլի համալսարանում ներկայացնելով «Անավարտ տասնամյակ» (“Speaking to be Heard”) ելույթների ժողովածուն` Վարդան Օսկանյանը խոսել է իր 10-ամյա փորձի և մասնավորապես այն մասին, որ արտաքին քաղաքականության մեջ հաջողությունները զգալիորեն պայմանավորված են ներքին խնդիրների կարգավորված լինելով ու իրական խորքային բարեփոխումների իրականացմամբ, ինչը նախկին խորհրդային երկրներից քչերին է հաջողվել:
«Գոյություն ունի երեք հիմնական դրույթ, որոնք մենք պետք է վերաիմաստավորենք, եթե ցանկանում ենք դուրս գալ սպասումների և հիասթափությունների այս փակ շրջանակից: Առաջինը և հիմնականն այն է, որ մենք սկիզբ ենք դրել նոր, լիբերալ, ազատ շուկայի զարգացմանը, բայց մենք սխալ ենք հասկացել «զարգացումը»: Զարգացումը` քաղաքական, այլ ոչ թե տնտեսական գործընթաց է: Այն պահանջում է հասարակության մեջ քաղաքական փոփոխություններ և էլիտայի ու հասարակության մասնակցության կազմակերպված գործընթաց: Ժամանակակից հասարակության մոդելը պահանջում է ազնիվ, թափանցիկ հանրային ծառայություններ և ինստիտուտներ, որոնք գործում են զսպումների և հակակշիռների հիման վրա: Միայն քաղաքական կամքն ու փոփոխությունը քաղաքական մտածողության մեջ կարող է բերել դրան: Տնտեսական զարգացման համար մեր երկրները նախ պետք է քաղաքականապես զարգանան:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի խորհրդի նախագահ Վարդան Օսկանյանն իր «Անավարտ տասնամյակ» գրքի շնորհանդեսից առաջ հրավիրված ասուլիսում խոսեց այն մասին, որ ելույթների ժողովածուն, ներառելով նախորդ տասնամյակի ընթացքում հնչած գրեթե հարյուր ելույթ, արտացոլում է Հայաստանի արտաքին քաղաքական օրակարգի զարգացումը այդ տարիներին: Այն ի թիվս այլոց օգտակար կլինի նաև հետագա սերունդների համար՝ պատմության այդ ժամանակաշրջանն ուսումնասիրելիս: Ելույթների ժողովածուի անգլերեն անվանումն է «Speaking to be Heard» (Խոսում եմ լսված լինելու համար):
Սիվիլիթաս հիմնադրամում մարտի 27-ին կայացած ասուլիսին, որը վարում էին հիմնադրամի տնօրեն Սալբի Ղազարյանը և փաստաբան Վահե Գրիգորյանը, ներկա էին Հայաստանում ԱՄՆ-ի դեսպան Ջոն Հեֆերնը, Գերմանիայի դեսպան Ռայներ Մորելը, Լեհաստանի դեսպան Զդիսլավ Ռաչինսկին, Շվեյցարիայի դեսպան Կոնստանտին Օբոլենսկին, Նորվեգիայի և Ֆինլանդիայի պատվո հյուպատոս Թիմ Սթրեյթը և Եվրամիության ներկայացուցիչ Անդրեյ Դիդենկոն: Ասուլիսին դիվանագետները զորակցություն հայտնեցին Սիվիլիթաս հիմնադրամին և նրա ծրագրերին և քննադատեցին հիմնադրամի դեմ իշխանությունների գործողությունները: ԱԱԾ-ի կողմից Սիվիլիթաս հիմնադրամին և նրա հիմնադիր Վարդան Օսկանյանին առնչվող քրեական գործի հարուցումից արդեն անցել է տասն ամիս: Ասուլիսի սղագրությունը՝ որոշ խմբագրումներով և կրճատումներով, ներկայացված է ստորև:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը հունվարի 22-ին կազմակերպեց իր հերթական հանրային քննարկումը, որի առիթը լրագրող, հիմնադրամի վերլուծաբան Թաթուլ Հակոբյանի «Կանաչ ու սև. արցախյան օրագիր» գրքի թուրքերեն հրատարակությունն էր: Հաշվի առնելով, որ Ստամբուլի «Բելգե» հրատարակչությունը շահագրգռված է գիրքը վերահրատարակել Թուրքիայում, Սիվիլիթասը հարմար նկատեց Երևան հրավիրել «Բելգե»-ի հիմնադիր, մարդու իրավունքների պաշտպան Ռագըփ Զարաքօլուին և կազմակերպել «Թուրքական տեսակետը Ղարաբաղյան հակամարտության շուրջ» հանրային քննարկում՝ բանախոսներ ունենալով Զարաքօլուին և Հակոբյանին:
Զարաքօլուն նկատեց, որ Թուրքիայի հանրության լայն շրջանակներն իրականում տեղեկացված չեն Հայաստանից, առավել ևս՝ ղարաբաղյան հիմնախնդրից, հետևաբար՝ Լեռնային Ղարաբաղի պատմության, պատերազմի ու բանակցային գործընթացի մասին Հակոբյանի համապարփակ աշխատությունը կլրացնի այդ բացը: «Լեռնային Ղարաբաղի հետ կապված տեղեկությունները հիմնականում տարածում են թուրք ազգայնական շրջանակները, որոնք ակնհայտորեն սատարում են Ադրբեջանին, սակայն թուրք հասարակությունը հիմնականում անտեղյակ է այս հակամարտությանը»,- ընդգծեց Զարաքօլուն:
Նա նաև քննադատեց Թուրքիայի հաջորդական կառավարություններին, ասելով, որ ղարաբաղյան հարցում միակողմանիորեն Ադրբեջանին պաշտպանելով՝ Անկարան ավելի է դժվարացնում այդ հակամարտության կարգավորման հեռանկարը: Ցյուրիխում 2009-ին ստորագրված հայ-թուրքական երկու արձանագրությունների վավերացումը ձախողելու մեջ Զարաքօլուն մեղադրեց թուրքական իշխանություններին՝ նկատելով, որ նման փաստաթղթեր ստորագրելով՝ Հայաստանը արդեն իսկ բավարար զիջումների է գնացել:
Սիվիլիթաս հիմնադրամն այսօր ընդունեց Հայաստանում հավատարմագրված դիվանագիտական ներկայացուցիչներին` նրանց ներկայացնելով հիմնադրամի չորրորդ տարեկան զեկույցը: «Հայաստան 2011. առանց պատրանքների» զեկույցը 2011 թվականն ամփոփող քաղաքական, տնտեսական և տարածաշրջանային զարգացումներին առնչվող փաստերի և վերլուծությունների համադրություն է:
Ռումինիայի, ԱՄՆ-ի, Միացյալ Թագավորության, Գերմանիայի, Ֆրանսիայի, Հունաստանի, Սիրիայի, Իրանի, Ուկրաինայի, Շվեյցարիայի, Հնդկաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչությունների, ինչպես նաև Եվրոպայի խորհրդի ներկայացուցչության ղեկավարը ծանոթացան Սիվիլիթաս հիմնադրամի ծրագրերին: Հիմնադրամի տնօրեն Սալբի Ղազարյանը նրանց հատուկ ուշադրությունը հրավիրեց իրականացվող մեդիա ծրագրերի վրա` Սիվիլնեթ ինտերնետային հեռուստատեսության և Օրակարգ տնտեսական օրաթերթի: Նա կարևորեց լրատվամիջոցների դերը առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունների ազատ և արդար անցկացման գործում:
Սիվիլիթասի հիմնադիր Վարդան Օսկանյանը ողջունեց դիվանագետներին և նշեց, որ հիմնադրամը շարունակելու է քաղաքացիական հասարակությանն աջակցելու և նրա մասնակցությունը Հայաստանի հասարակաական-քաղաքական կյանքում մեծացնելու գործը:
Երրորդ տարին անընդմեջ Սիվիլիթաս հիմնադրամը իր տարեկան զեկույցը ներկայացրեց Լեռնային Ղարաբաղում, որին անմիջապես հետևեց հանրային քննարկում «Արցախը 2012-ին. հանրության ակնկալիքները» թեմայով: Միջոցառումը, ինչպես և նախորդ տարի, անցկացվեց Արցախի Արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հանրային խորհուրդի հետ համագործակցաբար:
Նախքան քննարկումը լրագրող, Սիվիլիթասի վերլուծաբան Թաթուլ Հակոբյանը մասնակիցներին հակիրճ ներկայացրեց «Հայաստան 2011. առանց պատրանքների» զեկույցը և «Հայաստան և հարևաններ. 20 տարի թվերով» գրքույկը:
Հայաստանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Ջոն Մարշալ Էվանսը, «Սիվիլիթաս» հիմնադրամի կազմակերպած «Հարյուր հարց, հարյուր պատասխան» շարքի հերթական քննարկման ժամանակ պատասխանելով այն հարցին, թե 1-10 բալանոց սանդղակով որքան կգնահատի Հայաստանի ժողովրդավարությունը, ասաց. «Ես հաճույքով կանդրադառնայի այդ հարցին այն չափանիշներով, որոնց վրա հիմնվում է «Հազարամյակի մարտահրավերներ» կորպորացիան»։
Հանրահայտ երաժիշտ և երգահան Սերժ Թանգյանը նաև աչքի ընկնող քաղաքացիական ակտիվիստ է:
Երևանում իր երկրորդ մենահամերգի հաջորդ օրը Թանգյան-ակտիվիստը մասնակցեց քաղաքացիական հասարակությանը նվիրված քննարկմանը: Վերջինս կազմակերպվել էր Կանաչաստան բնապահպանական ՀԿ-ի և Սիվիլիթաս հիմնադրամի կողմից, որի պատվո խորհրդի անդամ է Սերժ Թանգյանը:
Կովկասում աշխարհաքաղաքականության 20 տարիները» խորագրով Սիվիլիթասի հանրային քննարկումը հյուրընկալել էր Կովկասի հարցերով հայտնի երեք փորձագետների: Քննարկումը, որ ծավալվեց վերջին երկու տասնամյակում Հայաստանի և նրա հարևանների աշխարհաքաղաքականության շուրջ, տեղի ունեցավ Երևանի «Անի պլազա» հյուրանոցում, հունիսի 22-ին:
Մայիսի 31-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը Կապանում ներկայացրեց իր տարեկան «Հայաստան-2010. անորոշության տարի» զեկույցը, որին անմիջապես հաջորդեց քննարկում «Հանքարդյունաբերություն և բնապահպանություն» թեմայով: Քննարկումը վարում էր լրագրող, Սիվիլիթաս հիմնադրամի վերլուծաբան Թաթուլ Հակոբյանը, մասնակիցներն էին Սյունիքի մարզպետի տեղակալ Վաչե Գրիգորյանը, Կապանի փոխքաղաքպետ Գագիկ Ղարամանյանը, Կապանի Օրհուս կենտրոնի համակարգող Աշոտ Ավագյանը:
Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան Կարեն Անդրեասյանը հավաստիացնում է, որ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերում պատրաստ է այնքան առաջ գնալ, որքան թույլ է տալիս օրենքը: «Այնքան եմ պատրաստ առաջ, որքան հայ գիտակից հասարակությունը պատրաստ կլինի օգնել ինձ»,- ասաց Անդրեասյանը Սիվիլիթաս հիմնադրամի «Հարյուր հարց, հարյուր պատասխան» հանրային քննարկման ընթացքում:
Լուսանկարիչ Աթիլլա Դուրակի և թուրքական Գյումուշհանե քաղաքի չարաճճի մյուս երեխաների համար, ինչպես ինքն է հիշում, ամենաշատ խանդավառություն առաջացնող խաղը ճակատագրի քմահաճույքին թողնված և քանդված եկեղեցիները «քարկոծելն» էր: «Նման մի եկեղեցու վերջին գունավոր ապակուն՝ նշանակետին, քարով հարվածող ձեռքը եղավ իմը: Ես այդ ժամանակ ինը տարեկան էի», իր իսկ գիրք-ալբոմի («Էբրու. արտացոլումներ մշակութային բազմազանության մասին») առաջաբանում գրում է Դուրակը:
ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ և Ազգային ժողովում կուսակցության ղեկավար Վահան Հովհաննիսյանը համոզված է, որ Հայաստանում 2012 թ. գարնանը, ապա 2013 թ. ձմռանը կայանալիք խորհրդարանական ու նախագահական ընտրությունների ելքը վճռված չէ: Չնայած իշխանական կոալիցիան ի դեմս Հանրապետական, Բարգավաճ Հայաստան և Օրինաց երկիր կուսակցությունների այս տարվա փետրվարի կեսերին ստորագրել է կոալիցիոն նոր հուշագիր, դա դեռ բավարար չէ. դաշնակացական գործչի կարծիքով՝ ընտրությունների ելքը պետք է որոշվի ժողովրդի քվեարկության արդյունքներով:
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախկին նախագահ Բագրատ Ասատրյանը մարտի 17-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամի կազմակերպած «Թանկացումներ. համաշխարհային գնաճ, հայկական մենաշնորհներ» թեմայով հանրային քննարկման ընթացքում հայտարարեց, որ հանրապետությունում ձևավորված բարձր գնաճն ու նոր թանկացումների միտումները քաղաքական դաշտի մենաշնորհների հետևանք են: Ասատրյանը նկատեց, որ անհնար է պայքարել գնաճի դեմ, երբ Հայաստանի տնտեսությունը շարունակում է մնալ օլիգարխիկ:
«Քաղաքացիական ակտիվություն. խնդիրներ և հաջողություններ» թեմայով փետրվարի 21-ին կայացած Սիվիլիթաս հիմնադրամի քննարկմանը մասնակցած բանախոսները կարևորեցին ժամանակակից տեխնոլոգիաների դերը, սակայն դա համարեցին լոկ գործիք նպատակների իրականացման ճանապարհին:
Փետրվարի 9-ին լրատվամիջոցների խնդիրներին նվիրված Սիվիլիթասի քննարկմանը Վարդան Օսկանյանը խոսեց այն մասին, որ լրատվական դաշտի բարելավման, ազատականացման համար առաջին հերթին անհրաժեշտ են փոփոխություններ քաղաքական դաշտում:
Դեկտեմբերի 28-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը հրապարակեց իր 3-րդ տարեկան զեկույցը: «Հայաստան 2010. անորոշության տարի» զեկույցը, ինչպես և անցած երկու տարիների զեկույցները, բաղկացած է երեք հիմնական բաժիններից` տարածաշրջան, ներքաղաքական և տնտեսական:
ՀՀ ՊՆ պարզաբանումը "Սիվիլիթաս"-ի քննարկման վերաբերյալ
Նկատի ունենալով այն, որ Սիվիլիթաս հիմնադրամի կողմից նոյեմբերի 15-ին բանակի թեմայով կազմակերպված քննարկման ժամանակ բարձրացված որոշ հարցեր ժամանակի սղության պատճառով ամբողջական պատասխաններ չեն ստացել, եւ այդ քննարկումը հասարակական հնչեղություն է ստացել` ստորեւ ներկայացնում եմ հավելյալ պարզաբանումներ.
Սիվիլիթասի հերթական հանրային քննարկումը նվիրված էր գրքին, ընթերցանությանը, գիտելիքին: Այս թեման ընտրել էինք ոչ միայն այն պատճառով, որ անցյալ շաբաթ Սիվիլիթասն ավարտեց «Գրադարանները որպես քաղաքացիական հասարակության կենտրոններ» ծրագիրը, որի շրջանակներում ԱՄՆ դեսպանատան ֆինանսավորմամբ 10 գրադարաններ Հայաստանի տարբեր մարզերում կարողացան հոգալ տարիներ շարունակ կուտակված բազմաթիվ կարիքների մի մասը` վերանորոգում, ջեռուցում, նոր գրքեր, համակարգիչներ, գույք, կահույք:
Սեպտեմբերի 25-ին Երևանում կայացավ հարավային կովկասում առաջին TEDx միջոցառումը: Միջոցառումը կոչվում էր “Սահմաններից անդին”: TEDxYerevan-ում խոսեցին մոտ 20 մասնակիցներ` ոչ միայն հայաստանցիներ և սփյուռքահայեր, այլև օտարերկրացիներ, որոնք Երևան էին եկել հատուկ` TEDx-ին մասնակցելու նպատակով: Միջոցառմանը հրավիրվել էր մոտ 200 հյուր: Դահլիճը լեցուն էր միջոցռման սկզբից` 11:30-ից մինչև ավարտը` 18:00:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի պատվո խորհրդի անդամ, աշխարհահռչակ ռոք երաժիշտ և մարդու իրավունքների պաշտպանության ջատագով Սերժ Թանքյանը, օգոստոսի 12-ին` իր առաջին համերգից առաջ, հանդիպեց Սիվիլիթասի հիմնադիր Վարդան Օսկանյանի և տնօրեն Սալբի Ղազարյանի հետ:
“Դոնոր կազմակերպությունների ռազմավարությունը Հայաստանում” թեմայով Սիվիլիթաս հիմնադրամի կազմակերպած այսօրվա քննարկման գլխավոր բանախոսներն էին ԱՄՆ միջազգային գործակալության հայաստանյան գրասենյակի ղեկավար տիկին Չիմա Ջեթինդերը, Նիդերլանդների փոխդեսպան Հեյնո Վան Հաուվլինգենը և Նորվեգիայի և Ֆինլանդիայի պատվո հյուպատոս Թիմըթի Սթրեյթը:
Հուլիսի 2-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամն անցկացրեց «Փոփոխվող աշխարհաքաղաքական իրավիճակը և դրա ազդեցությունը Հարավային Կովկասի վրա» թեմայով քննարկում, որի գլխավոր բանախոսն էր զինված հակամարտությունների ուսումնասիրության և միջազգային ու ռազմավարական հարաբերությունների հարցերով ճանաչված վերլուծաբան, Սիվիլիթաս հիմնադրամի պատվավոր խորհրդի անդամ Ժերար Շալյանը:
Աշխարհահռչակ երաժիշտ, Սիվիլիթաս հիմնադրամի պատվավոր խորհրդի անդամ Սերժ Թանկյանը ելույթ կունենա Հայաստանում: Գրեմմի մրցանակակիր Սիսթեմ օֆ ը դաուն հանրահայտ ռոք խմբի երգիչ Սերժ Թանկյանը ելույթ կունենա Երևանում, օգոստոսի 12-ին:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը Ոսկրածուծի դոնորների հայկական ռեեստր բարեգործական հիմնադրամի հետ միասին Մայիսի 14-ին իրականացրեց “Եղիր դոնոր, փրկիր կյանք” միջոցառումը` Սիվիլիթաս հիմնադրամի երևանյան գրասենյակում: Անցյալ շաբաթ իրականացված միջոցառման արդյունքն այնքան տպավորիչ էր, որ մենք որոշեցինք կրկնել այն:
Մարտի 27-ին Վարդան Օսկանյանը մասնակցեց Բրյուսելում կայացած ամենամյա ֆորումին: Բրյուսելյան ֆորումը ամեն տարի Բելգիայի մայրաքաղաքում երկօրյա հանդիպման է հավաքում ավելի քան 400 մասնակցի աշխարհի մի քանի տասնյակ երկրներից:
Թոմաս դե Վաալ. առաջիկայում պատերազմի հավանականությունը մեծ չէ
Բրիտանացի գրող և լրագրող Թոմաս դե Վաալը կարծում է, որ Կովկասում հակամարտությունները ոչ թե “սառեցված” են, այլ` “ննջող”: Մարտի 9-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամի կազմակերպած «Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորում. իրականն ու անիրականը» թեմայով քննարկման ընթացքում դե Վաալը, ով Երևան էր ժամանել Բաքվից, մոտ ապագայում քիչ հավանական համարեց նոր պատերազմի հավանականությունը Լեռնային Ղարաբաղում:
“Վրաստանի դեպքում մենք բոլորս տեսանք, թե ինչպիսի աղետ բերեց օգոստոսյան պատերազմը: Չեմ կարծում, որ Ադրբեջանը նոր պատերազմ սկսի, չնայած, որ նա ավելացնում է իր սպառազինությունները: Իր հերթին, Հայաստանն էլ ուժեղացնում է պաշտպանական հնարավորությունները”,- ասաց նա:
Անդրադառնալով պատերազմական քարոզչությանն ու ռազմական հռետորությանը, դե Վաալը նշեց. “Ադրբեջանը վիրավորված ազգ է, խոցված է: Լեռնային Ղարաբաղը մի կողմ, բայց այդ մարդիկ` ադրբեջանցիները, իրոք խոցված են: Հայկական զորքը կանգնած է Աղդամում, Ֆիզուլիում, այդ տարածքները հայկական չեն”:
Թոմաս դե Վաալը ղարաբաղյան կարգավորման իր տեսակետն այսպես ներկայացրեց. ղարաբաղահայությունը անկախություն է ուզում, Ադրբեջանը` տարածքային ամբողջականություն, այսպիսով` այս երկու դիրքորոշումները անհամադրելի են, փոխբացառող: Բրիտանացի հեղինակը կարծում է, որ եթե Լեռնային Ղարաբաղի հայերը լիարժեք կառավարում, լիարժեք անվտանգություն ստանան, ապա նրանց համար դա կլինի ոչ թե զիջում, այլ` հաղթանակ:
Թոմաս դե Վաալն ընդգծեց, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը կարգավորելու Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների ջանքերը բավարար չեն հաջողության հասնելու համար: “Աթոռն ունենում է չորս ոտք, մինչդեռ խաղաղության գործընթացն այսօր ունի միայն երկու ոտք. բանակցություններ հիմնարար սկզբունքների փաստաթղթի շուրջ և հրադադարի ռեժիմի պահպանում շփման գծում, ընդ որում` այս երկրորդ ոտքը բավական երերուն է”:
Քննարկման վերջում ներկաներին` դիվանագետներ, քաղաքական-հասարակական գործիչներ, փորձագետներ, լրագրողներ, ուսանողներ, հնարավորություն տրվեց հարցեր ուղղել օրվա բանախոսին: Քննարկումը վարում էր Սիվիլիթաս հիմնադրամի տնօրեն Սալփի Ղազարյանը:
Թոմաս դե Վաալ. առաջիկայում պատերազմի հավանականությունը մեծ չէ
Բրիտանացի գրող և լրագրող Թոմաս դե Վաալը կարծում է, որ Կովկասում հակամարտությունները ոչ թե “սառեցված” են, այլ` “ննջող”: Մարտի 9-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամի կազմակերպած «Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորում. իրականն ու անիրականը» թեմայով քննարկման ընթացքում դե Վաալը, ով Երևան էր ժամանել Բաքվից, մոտ ապագայում քիչ հավանական համարեց նոր պատերազմի հավանականությունը Լեռնային Ղարաբաղում:
“Վրաստանի դեպքում մենք բոլորս տեսանք, թե ինչպիսի աղետ բերեց օգոստոսյան պատերազմը:
Դեկտեմբերի 28-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը Երևանում ներկայացրեց «Հայաստան 2009. խոստում և իրականություն» տարեկան զեկույցը: Նպատակ ունենալով Հայաստանի ամենատարբեր խնդիրների շուրջ բաց բանավեճ խրախուսել, Սիվիլիթասը, ինչպես և ողջ տարվա ընթացքում տարբեր առիթներով, այս անգամ էլ կազմակերպեց քննարկում արտաքին և ներքաղաքական, տարածաշրջանային և տնտեսական խնդիրների շուրջ, որին, գլխավոր բանախոսներից բացի, մասնակցեցին նաև դահլիճում ներկաները:
Մեր երևանյան քննարկումներին հազվադեպ են մասնակցելու առիթ ունենում մարզերի բնակիչները: Ընդ որում խոսքն այս դեպքում ոչ միայն Սիվիլիթասի քննարկումների մասին է: Հայաստանի բոլոր խնդիրներն այս կամ այն ձևարափով քննարկվում են հիմնականում Երևանում, երևանցիների մասնակցությամբ: Երևանն իհարկե ներառում է Հայաստանի բնակչության մեկ երրորդը, բայց Հայաստանի մյուս քաղաքների բնակիչները, այնտեղ գործող հասարակական կազմակերպությունները, լրատվամիջոցները, կուսակցությունները նույնպես ասելիք ունեն Հայաստանի բազմաթիվ խնդիրների վերաբերյալ:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի սերունդների կենտրոնը Էսպաս երիտասարդական կրթամշակութային կենտրոնի հետ համատեղ նախաձեռնել է «Հրեշտակների տոնածառ» ծրագիրը, որի շրջանակներում նախատեսվում է գրքեր, գլուխկոտրուկներ և խաղեր տրամադրել շրջանային գրադարանների երեխաների անկյուններին: Այս ծրագիրը համընկնում է Սիվիլիթասի մի այլ`«Գրադարանները քաղաքացիական հասարակության կենտրոն» ծրագրի հետ, որը Ամերիկյան դեսպանատան աջակցությամբ նախատեսում է օգնել շրջանային գրադարաններին բարելավել գրադարանների պայմանները և դարձնել դրանք քաղաքացիներին հյուրընկալող անկյուններ: Սիվիլիթասի աշխատակիցները Էսպասի աջակցությամբ զարդարեցին թղթե հրեշտակներին, ինչից հետո Էսպաս կենտրոնում տեղադրվեց տոնածառ, որի վրա և տեղ գտան հրեշտակները յուրաքանչյուրը իր ցանկությամբ: Ծրագրի առաջին իսկ օրը նվիրաբերվեց առաջին գիրքը: Ինչպես նաև ՀԿ-ներց մեկը նվիրաբերել է 15000 դրամ գիրք ձեռք բերելու նպատակով: Հունվարին բոլոր հավաքված գրքերը, գլուխկոտրուկները և խաղերը կնվիրաբերվեն շրջանային գրադարաններին: Սիվիլիթաս հիմնադրամը հավատում է, որ այս ծրագիրը կնպաստի քաղաքացիական հասարակության կայացմանը Հայաստանում:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի պարբերական քննարկումների շարքի հերթական քննարկումը տեղի ունեցավ նոյեմբերի 11-ին: Այն նվիրված էր Հայաստանի եվրոպական ինտեգրման հեռանկարներին, եվրոպական ապագայի հնարավորությանը, այն խոչընդոտներին, որոնք մինչ այժմ խանգարել են և այսօր էլ խանգարում են Հայաստանում եվրոպական արժեքների ներդրմանն ու ամրապնդմանը: Քննարկմանը մասնակցեցին Մարդկային զարգացման միջազգային կենտրոնի գործադիր տնօրեն Թևան Պողոսյանը, Ինտերնյուս հասարակական կազմակերպության տնօրեն Նունե Սարգսյանը: Քննարկումը վարեց Սիվիլիթասի վերլուծաբան, լրագրող Թաթուլ Հակոբյանը:
Վարդան Օսկանյանի խոսքը "Եվրոպական հեռանկար. հավատամք, թե պատրանք" քննարկմանը:
Այն, որ Հայաստանը բացի Եվրոպական ինտեգրումից այլընտրանք չունի, ես չեմ կասկածում: Բայց այդ ինտեգրումը վերջնակետին հասցնելու համար, եռակողմ համագործակցության անհրաժեշտություն կա: Այս եռակողմ համագործակցությունը ես տեսնում եմ այսպես. Եվրոպան` մի կողմից, մեր հասարակությունը` մյուս կողմից, և որ ամենակարևորն է`Հայաստանի իշխանությունները: Եթե այս եռակողմ համագործակցությունը ճիշտ չեղավ և յուրաքանչյուրն իր ներդրումը չունեցավ, մենք երբևէ չենք կարող հաջողության հասցնել այս գործընթացները, այսինքն` մեր ժողովուրդը օգուտ չի ստանա այս գործընթացներից: Եկեք մի կողմ դնենք անդամակցության խնդիրները: Ես միշտ, իմ նախարարության շրջանում էլ եմ ասել, որ խնդիրը անդամակցությունը չէ, այլ պետք է կարողանալ օգտվել գործընթացներից և յուրաքանչյուր օր մեր ժողովուրդը իր կյանքում տարբերություն զգա այդ համագործակցության ընթացքում:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի Գյուղական բնակավայրերի զարգացման ծրագիրի շրջանակներում, հոկտեմբերի 7-ին, Երևան հյուրանոցում Իտալիայի Տրեվիզո նահանգից խաղողագործության և գինեգործության տեխնոլոգիաների պրոֆեսորներ Պիետրո Մասկարինը և Մարիո Բարբիերին անցկացրեցին սեմինար, Հայաստանի գինեգործական առաջատար ընկերությունների մասնակցությամբ` գինեգործության ստանդարտների վերաբերյալ: Սեմինարին մասնակցեցին մի քանի տասնյակ մասնագետներ, գինեգործական ընկերությունների ղեկավարներ, խաղողագործության մասնագետներ, համապատասխան նախարարությունների ներկայացուցիչներ:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի Գյուղական բնակավայրերի զարգացման ծրագրի ուղղություններից մեկը աջակցությունն է գյուղատնտեսական այն ոլորտներին, որտեղ Հայաստանն ավելի մրցունակ է: Գինեգործությունը հենց այդ ոլորտներից մեկն է:
Գյուղատնտեսությունը, հատկապես խաղողագործությունը, տնտեսական ճգնաժամից առավել շատ տուժած ճյուղերից է:
Հատկապես այս պայմաններում համեմատաբար կայացած այս ճյուղին այնպիսի աջակցությունը, որը կօգնի ավելի արդյունավետ դարձնել աշխատանքը և որպես արդյունք` նոր շուկաներ գրավել, առավել քան հրատապ է:
“Տրեվիզոն Հայաստանի համար” համագործակցության ծրագրի շրջանակներում, Սիվիլիթաս հիմնադրամի նախաձեռնությամբ, մի խումբ հայ գինեգործներից և խաղողագործներից բաղկացած պատվիրակություն վերջերս այցելեց Իտալիա` ծանոթանալու իտալական գինեգործության ավանդույթներին:
Հոկտեմբերի 6-ի սեմինարը այդ ծրագրի շարունակությունն է:
Սեմինարի մասնակիցները ծանոթացան իտալական, հատկապես փոքր գինեգործական ընկերությունների փորձին և եկան այն եզրակացության, որ միջազգային շուկայում մրցունակության հասնելու ճանապարհներից մեկը կոոպերատիվների ստեղծումն է, որոնք կմիավորեն փոքր արտադրողներին և կնպաստեն արտադրողականության և մրցունակության բարձրացմանը, ինչպես նաև գինգործական չափանիշների պահպանմանը:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի Գյուղական բնակավայրերի զարգացման ծրագիրի շրջանակներում, հոկտեմբերի 7-ին, Երևան հյուրանոցում Իտալիայի Տրեվիզո նահանգից խաղողագործության և գինեգործության տեխնոլոգիաների պրոֆեսորներ Պիետրո Մասկարինը և Մարիո Բարբիերին անցկացրեցին սեմինար, Հայաստանի գինեգործական առաջատար ընկերությունների մասնակցությամբ` գինեգործության ստանդարտների վերաբերյալ: Սեմինարին մասնակցեցին մի քանի տասնյակ մասնագետներ, գինեգործական ընկերությունների ղեկավարներ, խաղողագործության մասնագետներ, համապատասխան նախարարությունների ներկայացուցիչներ:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի Գյուղական բնակավայրերի զարգացման ծրագրի ուղղություններից մեկը աջակցությունն է գյուղատնտեսական այն ոլորտներին, որտեղ Հայաստանն ավելի մրցունակ է: Գինեգործությունը հենց այդ ոլորտներից մեկն է:
Արդեն 6 տարի Վարդան Օսկանյանը “Ոսկե ծիրան” կինոփառատոնի պատվավոր նախագահն է: “Երբ փառատոնի նախաձեռնողները տարիներ առաջ ինձ հրավիրեցին ստանձնել այս պարտականությունը, ես սիրով ընդունեցի հրավերը, քանի որ կարծում եմ, որ կինոն հասարակությունների միջև փոխըմբռնման ու երկխոսության դուռ բացելու լավագույն միջոցն է”, ասաց Վարդան Օսկանյանը հուլիսի 14-ին Մոսկվա կինոթատրոնում ամերիկացի հայտնի ռեժիսոր Ռոբ Նիլսենին “Վարպետ” մրցանակը հանձնելիս:
Պարոն Օսկանյանը խոսեց այն մասին, որ Ռոբ Նիլսենի արվեստը կինոյի անփոխարինելիության վառ ապացույցներից է: Իր աշխատանքային հարուստ կարիերայի ընթացքում Ռոբ Նիլսենը, որի հայտնի աշխատանքներից մեկը “Հյուսիսային լույսեր” ֆիլմն է, օգնել է հասարակություններին հասկանալ միմյանց, իսկ անհատներին հասկանալ սեփական եսը:
Վարդան Օսկանյանը շնորհավորեց Ռոբ Նիլսենին “Ոսկե ծիրանի” այս պատվավոր մրցանակին արժանանալու համար, ինչպես նաև փառատոնի կազմակերպիչներին` այս գեղեցիկ տոնը երևանցիներին և հյուրերին պարգևելու համար: Ռոբ Նիլսենը մրցանակի համար շնորհակալություն հայտնեց փառատոնի կազմակերպիչներին և ասաց, որ թեև կյանքում շատ մրցանակներ է ստացել, Հայաստանում ստացած այս մրցանակը հատուկ նշանակություն կունենա իր համար: “Ինձ համար պատիվ է մրցանակի արժանանալ մի երկրում, որտեղ փողոցների անունները կոչում են պոետների ու գրողների պատվին, որտեղ նույնիսկ թղթադրամների վրա նկարիչների ու արվեստագետների նկարներ են”:
Հուլիսի 15-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը հյուրընկալեց “Ոսկե ծիրան” փառատոնի կազմակերպիչներին և հյուրերին: Մոտ հարյուր հյուրեր, ներառյալ կինոփառատոնի մասնակից ռեժիսորները, սցենարիստներն ու դերասանները Հայաստանից ու աշխարհի տարբեր երկրներից, ինչպես նաև կինոփառատոնի կազմակերպիչները` Հարություն Խաչատրյանը, Միքայել Ստամբոլցյանը և Սուսաննա Հարությունյանը երեկոն անցկացրեցին Սիվիլիթասի պատշգամբում, վայելելով Երևանի կենտրոնի գեղեցիկ տեսարանը և հաճելի զրույցը արվեստի, կինոյի և քաղաքականության մասին:
Երևանի ավագանու ընտրություններից մեկ շաբաթ անց Սիվիլիթաս հիմնադրամը հրավիրում է ձեզ քննարկման “Ընտրական իրավունքը” թեմայով: Օրվա բանախոսները կլինեն Սիվիլիթասի խորհրդի նախագահ Վարդան Օսկանյանը և Հայաստանի մարդու իրավուքների պաշտպան Արմեն Հարությունյանը:
Մարդու իրավուքների պաշտպանը բազմիցս անդրադարձել է ընտրական իրավունքի խախտման թեմային դեռևս նախագահական ընտրություններից սկսած: Այսօր Սիվիլիթասը հրավիրում է բոլորին քննարկելու Հայաստանում անցկացվող ընտրությունները, այդ թվում և Երևանի ավագանու ընտրությունները բնորոշող համակարգային և սուբյեկտիվ գործոնները, ինչպես նաև խոսելու այն մասին, թե ինչպես պետք է հիմք ստեղծել արդար, հասարակության տրամադրություններն արդարացիորեն արտացոլող ընտրությունների համար:
Սիվիլիթասի քննարկումը տեղի կունենա Երևան հյուրանոցի Ռոսսինի սրահում, հունիսի 9-ին, ժ. 16:30-ին: Մասնակցելու համար խնդրում ենք գրանցվել
This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it
հասցեով, կամ զանգահարել 500 119 հեռախոսահամարով:
ՍԻՎԻԼԻԹԱՍԻ ՆԵՐՍՈՒՄ
Սիվիլիթասի ներսում և շուրջ զարգացումները՝ փողերի լվացման մասին հոդվածով ԱԱԾ-ի կողմից քրեական գործ հարուցելուց հետո:
Գրադարանները որպես քաղաքացիական հասարակության կենտրոններ
Ծրագրի հիմնական նպատակն է աջակցել մի շարք քաղաքային և գյուղական բնակավայրերի հանրային գրադարաններին, որպեսզի նրանք դառնան համայնքային կյանքի կենտրոններ և բնակչությանը մի շարք ծառայություններ մատուցեն:
Գրադարանները որպես քաղաքացիական հասարակության կենտրոններ
Ծրագրի հիմնական նպատակն է աջակցել մի շարք քաղաքային և գյուղական բնակավայրերի հանրային գրադարաններին, որպեսզի նրանք դառնան համայնքային կյանքի կենտրոններ և բնակչությանը մի շարք ծառայություններ մատուցեն:
Հանրային հարցումներ
Նորվեգիայի և Գերմանիայի կառավարությունների աջակցությամբ «Սիվիլիթաս» հիմնադրամը մի քանի ամիս առաջ սկսեց հանրային հարցումներ անցկացնել Հայաստանի ամբողջ տարածքով։ Հարցումների արդյունքները պարբերաբար հասանելի են լինելու զանգվածային լրատվամիջոցների համար՝ ակնկալիքով, որ դրանք նաև հանրային քննարկումների տեղիք կտան։
Հետևեք Հայաստանի քաղաքացիական հասարակության գործունեությանը civil.am կայքում: Գտեք նոր գործընկերներ, տեղեկացեք համագործակցության հնարավորությունների մասին: Աջակցեք ընթացիկ ծրագրերին և քաջալերեք նոր ծրագրերի ստեղծմանը:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը, ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալության և Քաունթերփարթ ինթերնեշնլի հայաստանյան գրասենյակի աջակցությամբ, Երևանի ավագանու ընտրությունները լիարժեք լուսաբանելու և իսկական մրցարշավ խթանելու նպատակով կազմակերպում է մասնակից կուսակցությունների բանավեճ: Երևանի ավագանու ընտրությունների շուրջ մրցակից կուսակցությունների թեկնածուների միջև բանավեճը կկայանա ապրիլի 30-ին ժամը 14:00-ին Մոսկվա կինոթատրոնում:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը նախաձեռնել է Եղեռնի թեմային նվիրված լավագույն ֆիլմերի ցուցադրություն: Ապրիլի 24-ին, ամբողջ օրվա ընթացքում, «Մոսկվա» կինոթատրոնում կցուցադրվեն ինչպես հայտնի, այնպես էլ ֆիլմեր, որոնք երբևէ չեն ցուցադրվել Հայաստանում:
Գյումրիի «Արևամանուկ» կենտրոնում հունվարի 24-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը ներկայացրեց «Հայաստան 2011. առանց պատրանքների» տարեկան զեկույցը՝ հայերեն և անգլերեն լեզուներով: Զեկույցի ներկայացումից հետո տեղի ունեցավ հանրային քննարկում «Գյումրի. քաղաքական և տնտեսական ապակենտրոնացման հեռանկարը» թեմայով, որին մասնակցեցին Շիրակի մրցունակության կենտրոնի գործադիր տնօրեն Գայանե Ավագյանը, Գյումրիի «Ասպարեզ» ակումբի նախագահ Լևոն Բարսեղյանը, «Շիրակ» կենտրոնի նախագահ Վահան Թումասյանը և «ԳԱԼԱ» հեռուստաընկերության լրագրող-մեկնաբան Դերենիկ Մալխասյանը:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը դեկտեմբերի 29-ին Երևանի Գոլդն Թյուլիփ հյուրանոցում անցկացրեց իր հերթական տարեվերջյան քննարկումը և ներկայացրեց «Հայաստան 2011. առանց պատրանքների» զեկույցը։
Սիվիլիթաս հիմնադրամը երեկ քննարկում էր կազմակերպել "Անկախության քսան տարիները Հայաստանում և տարածաշրջանում" թեմայով: Հյուրերն էին Հայաստանում Գերմանիայի դեսպան Հանս-Յոխեն Շմիդտը և Հայաստանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Ջոն Էվանսը: Դեսպանների խոսքից որոշ մեջբերումներ ներկայացված են ստորև:
Այս սեպտեմբերին Սիվիլիթաս հիմնադրամը կյանքի է կոչելու ևս երեք նոր նախաձեռնություն՝ հեռուստատեսային հեռարձակում համացանցով, օրաթերթի հրատարակություն, ինչպես նաև՝ հանրային հարցումների անցկացում: Համացանցով հեռարձակումը նպատակ ունի լրացնել հետազոտության վրա հիմնված վերլուծության բացը, որ այսօր կա հայկական լրատվական դաշտում: Երկլեզու՝ հայերենով ու անգլերենով հեռարձակվող ՍիվիլՆեթը ամենօրյա ռեժիմով լուսաբանելու է Հայաստանի ներքին կյանքը, տարածաշրջանային զարգացումները, ինչպես նաև՝ միջազգային իրադարձությունները:
Հայաստանի արդարադատության նախարար Հրայր Թովմասյանը Սիվիլիթասի հիմնադրամի «100 հարց, 100 պատասխան» հանրային քննարկման ընթացքում հայտարարեց, որ «արդարադատությունը պետք է հասարակական պահանջ լինի»: 
Ընդամենը 10-12 տարի առաջ Գորիս քաղաքում անգամ միջին մակարդակի հյուրանոց չկար, իսկ Սյունիքի բնությունը, նահապետական կենցաղն ու միջնադարյան ճարտարապետական գոհարները գոնե մի քանի օրով վայելելու պատրաստ օտարերկրյա զբոսաշրջիկները գիշերում էին մասնավոր տներում, որոնք հետագայում ընտանեկան հյուրատներ դարձան: Գորիսում առաջիններից մեկը, ով իր տունը վերածեց փոքր հյուրատան, նկարիչ Ժիրայր Մարտիրոսյանն էր: Այսօր, որ ճանապարհով էլ Գորիս մտնես՝ Արցախից, Սիսիանի թե Կապանի կողմից, ճանապարհի եզրին հանդիպում ես նորակառույց, փոքր հյուրանոցների:
Համաշխարհային ճգնաժամն ու վերջին տարիներին Հայաստանում արձանագրված տնտեսական աննախադեպ անկումը առաջին հերթին ազդել են մարզերի վրա: Գյումրիի «Արևամանուկ» հիմնադրամի տնօրեն Արմինե Գմյուր-Կարապետյանի խոսքերով՝ Շիրակում «կյանքն ուղղակի կանգ է առել, Գյումրիում յուրաքնաչյուր ընտանիք այս ճգնաժամի պատճառով խորապես վնասված է»: Նրա ասելով՝ չկա մի ոլորտ, որ ազդված չլինի: Գյումրեցիներն այսօր այնպիսի պայմաններում են ապրում, որ չգնալ այլևս հնարավոր չէ: «Ես ինքս շատ հաճախ մտածում եմ այդ մասին»,- ասում էր նա: 
Այս շաբաթ «Մեդիամաքս» գործակալությունը և «168 ժամ» պարբերականը հարցազրույցներ են անցկացրել Վարդան Օսկանյանի հետ: «Մեդիամաքս» գործակալությանը տրված 
Սույն թվականի մարտի 14- ից 17-ը Ամերիկյան դեսպանատան կողմից ֆինանսավորվող <<Գրադարանները որպես քաղաքացիական հասարակության կենտրոններ>> ծրագրի շրջանակներում տեղի ունեցան մի շարք միջոցառումներ։ Այցելություններ եղան Չարենցավանի, Արմավիրի, Արարատի, Գյումրիի և Աշտարակի գրադարաններ, որոնց ընթացքում գրադարաններին գրքերի և սարքավորումների տեսքով նվիրատվություններ կատարվեցին։ Շաբաթը եզրափակեց «Գրադարան-համայնք կապերի զարգացում և ամրապնդում» աշխատանաքային հանդիպումը, որը տեղի ունեցավ Անի հյուրանոցի “Գառնի” սրահում։
Փետրվարի 28-ին «Սիվիլիթաս» հիմնադրամը մեկնարկեց հանրային քննարկումների նոր շարք: Ի հավելում իր պարբերական քննարկումներին, որտեղ մի խումբ անհատներ քննարկում են ազգային օրակարգի հարցեր, այս նոր շարքը հարթակ է տրամադրում ներկայի կամ անցյալի այն ղեկավար անձանց, ովքեր պատրաստ են պատասխանել հանրության հարցերին:
Փետրվարի 9-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը կազմակերպել էր իր հերթական հանրային քննարկումը «Լրատվամիջոցներ. ինչպես աշխատել նեղ պայմաններում» թեմայով: Բանախոսներն էին Կարինե Հարությունյանը՝ Գալա հեռուստաընկերության գործադիր տնօրեն, Արմեն Մելիքբեկյանը՝ Epress ինտերնետային պարբերականի համահիմնադիր և Գեղամ Բաղդասարյանը՝ ԼՂՀ-ում լույս տեսնող Անալիտիկոն հանդեսի գլխավոր խմբագիր: Քննարկումը վարում էր Սիվիլիթասի վերլուծաբան, լրագրող Թաթուլ Հակոբյանը:
Փետրվարի 8-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամում տեղի ունեցավ Սիվիլիթասի տարեկան զեկույցների հրապարակումից հետո ավանդույթ դարձած հանդիպում օտարերկրյա դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ղեկավարների հետ:
Բանակում տեղի ունեցած վերջին ողբերգական դեպքերի շուրջ թերևս աննախադեպ ակտիվ քննարկումները առիթ են խոսելու ոչ միայն այդ դեպքերի, այլև բանակի համակարգային խնդիրների մասին: Որո՞նք են դրանք և որո՞նք են լուծումները: Ինչպե՞ս հասարակությանը մասնակից դարձնել բանակի խնդիրների քննարկմանը և լուծմանը և որքանո՞վ է բանակը պատրաստ բաց քննարկման:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը հյուրընկալեց թուրքական "Բելգե" հրատարակչության հիմնադիր-տնօրեն, հայտնի իրավապաշտպան Ռագըփ Զարաքօլուին: Գրքարվեստի փառատոնի շրջանակներում Հայաստանում գտնվող հայտնի թուրք մտավորականը բազմաթիվ գրքեր է հրատարակել հայոց ցեղասպանության, ինչպես նաև քրդական խնդրի և Թուրքիայում այլ ազգային փոքրամասնությունների խնդիրների վերաբերյալ, ինչի համար բազմիցս դատապարտվել է Թուրքիայի իշխանությունների կողմից և մի քանի տարի եղել է բանտում:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը այս տարի ևս հյուրընկալեց ReAnimania ֆիլմ փառատոնի մասնակիցներին և աշխատակազմին: ReAnimania ֆիլմ փառատոնի ժյուրիի կազմում լինելով, Սիվիլիթասի տնօրեն Սալբի Ղազարյանը ակտիվ մասնակցություն ունեցավ փառատոնին: Ողջունելով մասնակիցներին և կազմակերպիչներին մեր գրասենյակում, տիկին Ղազարյանը ներկայացրեց հյուրերին Սիվիլիթասի նպատակները և խոսեց քաղաքացիական հասարակության ամրապնդման գործում արվեստի դերի մասին:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը Քաունթերփարթ Ինթերնեշնլի հետ համատեղ կազմակերպել էր «Մշակույթի քաղաքականությունը» թեմայով քննարկում, որի հյուրերն էին հանրահայտ դերասանուհի Արսինե Խանջյանը, աշխարհահռչակ ռեժիսոր, Սիվիլիթասի պատվո խորհրդի անդամ Ատոմ Էգոյանը, լուսանկարիչ Հրայր Բազէ Խաչերեանը և դիզայներ Արմեն Քյուրքչյանը:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի «Հասարակական կազմակերպություններ. ձեռքբերումներ և ձախողումներ» թեմայով քննարկումը նվիրված էր Հայաստանում հասարակական կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետությանը, քաղաքացիական հասարակության ձևավորման խնդիրներին ընդհանրապես: Գլխավոր բանախոսներն էին «Նորավանք» հիմնադրամի տնօրեն Գագիկ Հարությունյանը, գրող, հրապարակախոս Մարինե Պետրոսյանը,
Դեկտեմբերի 28-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը Երևանում ներկայացրեց «Հայաստան 2009. խոստում և իրականություն» տարեկան զեկույցը: Նպատակ ունենալով Հայաստանի ամենատարբեր խնդիրների շուրջ բաց բանավեճ խրախուսել, Սիվիլիթասը, ինչպես և ողջ տարվա ընթացքում տարբեր առիթներով, այս անգամ էլ կազմակերպեց քննարկում արտաքին և ներքաղաքական, տարածաշրջանային և տնտեսական խնդիրների շուրջ, որին, գլխավոր բանախոսներից բացի, մասնակցեցին նաև դահլիճում ներկաները: Մեր երևանյան քննարկումներին սակայն հազվադեպ են մասնակցելու առիթ ունենում մարզերի բնակիչները: Ընդ որում խոսքն այս դեպքում ոչ միայն Սիվիլիթասի քննարկումների մասին է: Հայաստանի բոլոր խնդիրներն այս կամ այն ֆորմատով քննարկվում են հիմնականում Երևանում, երևանցիների մասնակցությամբ: Երևանն իհարկե ներառում է Հայաստանի բնակչության մեկ երրորդը, բայց Հայաստանի մյուս քաղաքների բնակիչները, այնտեղ գործող հասարակական կազմակերպությունները, լրատվամիջոցները, կուսակցությունները նույնպես ասելիք ունեն Հայաստանի բազմաթիվ խնդիրների վերաբերյալ:
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության և ՀՅԴ Արմեն Կարո կոմիտեի նախաձեռնությամբ նոյեմբերի 20-ին, Մոնրեալի Մարիոթ Քորթյարդ հյուրանոցում կայացավ Վարդան Օսկանյանի «Անավարտ տասնամյակ» գրքի շնորհանդեսը: 
Օգոստոսի 30-31-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամի խորհրդի նախագահ Վարդան Օսկանյանը և տնօրեն Սալբի Ղազարյանը մասնակցեցին Սլովենիայում Բլեդի ռազմավարական ֆորումին: Եվրոպայից և Ասիայից տասնյակ երկրների ղեկավարներ, նախարարներ, քաղաքականություն մշակողներ և ոչ կառավարական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ մասնակցեցին “Տնտեսական ճգնաժամի քաղաքականությունը. Եվրոպայում և Ասիայում տնտեսական և աշխարհաքաղաքական պատկերի վերաձևակերպումը” վերնագրված ֆորումին:
Սիվիլիթաս հիմնադրամն այսօր ընդունեց Հայաստանում հավատարմագրված դիվանագիտական ներկայացուցիչներին` նրանց ներկայացնելով հիմնադրամի չորրորդ տարեկան զեկույցը: «Հայաստան 2011. առանց պատրանքների» զեկույցը 2011 թվականն ամփոփող քաղաքական, տնտեսական և տարածաշրջանային զարգացումներին առնչվող փաստերի և վերլուծությունների համադրություն է:
Երրորդ տարին անընդմեջ Սիվիլիթաս հիմնադրամը իր տարեկան զեկույցը ներկայացրեց Լեռնային Ղարաբաղում, որին անմիջապես հետևեց հանրային քննարկում «Արցախը 2012-ին. հանրության ակնկալիքները» թեմայով: Միջոցառումը, ինչպես և նախորդ տարի, անցկացվեց Արցախի Արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հանրային խորհուրդի հետ համագործակցաբար: 
Հայաստանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Ջոն Մարշալ Էվանսը, «Սիվիլիթաս» հիմնադրամի կազմակերպած «Հարյուր հարց, հարյուր պատասխան» շարքի հերթական քննարկման ժամանակ պատասխանելով այն հարցին, թե 1-10 բալանոց սանդղակով որքան կգնահատի Հայաստանի ժողովրդավարությունը, ասաց. «Ես հաճույքով կանդրադառնայի այդ հարցին այն չափանիշներով, որոնց վրա հիմնվում է «Հազարամյակի մարտահրավերներ» կորպորացիան»։
Հանրահայտ երաժիշտ և երգահան Սերժ Թանգյանը նաև աչքի ընկնող քաղաքացիական ակտիվիստ է: 
Կովկասում աշխարհաքաղաքականության 20 տարիները» խորագրով Սիվիլիթասի հանրային քննարկումը հյուրընկալել էր Կովկասի հարցերով հայտնի երեք փորձագետների: Քննարկումը, որ ծավալվեց վերջին երկու տասնամյակում Հայաստանի և նրա հարևանների աշխարհաքաղաքականության շուրջ, տեղի ունեցավ Երևանի «Անի պլազա» հյուրանոցում, հունիսի 22-ին:
Մայիսի 31-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը Կապանում ներկայացրեց իր տարեկան «Հայաստան-2010. անորոշության տարի» զեկույցը, որին անմիջապես հաջորդեց քննարկում «Հանքարդյունաբերություն և բնապահպանություն» թեմայով: Քննարկումը վարում էր լրագրող, Սիվիլիթաս հիմնադրամի վերլուծաբան Թաթուլ Հակոբյանը, մասնակիցներն էին Սյունիքի մարզպետի տեղակալ Վաչե Գրիգորյանը, Կապանի փոխքաղաքպետ Գագիկ Ղարամանյանը, Կապանի Օրհուս կենտրոնի համակարգող Աշոտ Ավագյանը:
Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպան Կարեն Անդրեասյանը հավաստիացնում է, որ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերում պատրաստ է այնքան առաջ գնալ, որքան թույլ է տալիս օրենքը: «Այնքան եմ պատրաստ առաջ, որքան հայ գիտակից հասարակությունը պատրաստ կլինի օգնել ինձ»,- ասաց Անդրեասյանը Սիվիլիթաս հիմնադրամի «Հարյուր հարց, հարյուր պատասխան» հանրային քննարկման ընթացքում: 
Լուսանկարիչ Աթիլլա Դուրակի և թուրքական Գյումուշհանե քաղաքի չարաճճի մյուս երեխաների համար, ինչպես ինքն է հիշում, ամենաշատ խանդավառություն առաջացնող խաղը ճակատագրի քմահաճույքին թողնված և քանդված եկեղեցիները «քարկոծելն» էր: «Նման մի եկեղեցու վերջին գունավոր ապակուն՝ նշանակետին, քարով հարվածող ձեռքը եղավ իմը: Ես այդ ժամանակ ինը տարեկան էի», իր իսկ գիրք-ալբոմի («Էբրու. արտացոլումներ մշակութային բազմազանության մասին») առաջաբանում գրում է Դուրակը: 
ՀՅԴ Բյուրոյի անդամ և Ազգային ժողովում կուսակցության ղեկավար Վահան Հովհաննիսյանը համոզված է, որ Հայաստանում 2012 թ. գարնանը, ապա 2013 թ. ձմռանը կայանալիք խորհրդարանական ու նախագահական ընտրությունների ելքը վճռված չէ: Չնայած իշխանական կոալիցիան ի դեմս Հանրապետական, Բարգավաճ Հայաստան և Օրինաց երկիր կուսակցությունների այս տարվա փետրվարի կեսերին ստորագրել է կոալիցիոն նոր հուշագիր, դա դեռ բավարար չէ. դաշնակացական գործչի կարծիքով՝ ընտրությունների ելքը պետք է որոշվի ժողովրդի քվեարկության արդյունքներով:
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախկին նախագահ Բագրատ Ասատրյանը մարտի 17-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամի կազմակերպած «Թանկացումներ. համաշխարհային գնաճ, հայկական մենաշնորհներ» թեմայով հանրային քննարկման ընթացքում հայտարարեց, որ հանրապետությունում ձևավորված բարձր գնաճն ու նոր թանկացումների միտումները քաղաքական դաշտի մենաշնորհների հետևանք են: Ասատրյանը նկատեց, որ անհնար է պայքարել գնաճի դեմ, երբ Հայաստանի տնտեսությունը շարունակում է մնալ օլիգարխիկ:
«Քաղաքացիական ակտիվություն. խնդիրներ և հաջողություններ» թեմայով փետրվարի 21-ին կայացած Սիվիլիթաս հիմնադրամի քննարկմանը մասնակցած բանախոսները կարևորեցին ժամանակակից տեխնոլոգիաների դերը, սակայն դա համարեցին լոկ գործիք նպատակների իրականացման ճանապարհին:
Փետրվարի 9-ին լրատվամիջոցների խնդիրներին նվիրված Սիվիլիթասի քննարկմանը Վարդան Օսկանյանը խոսեց այն մասին, որ լրատվական դաշտի բարելավման, ազատականացման համար առաջին հերթին անհրաժեշտ են փոփոխություններ քաղաքական դաշտում:
Դեկտեմբերի 28-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամը հրապարակեց իր 3-րդ տարեկան զեկույցը: «Հայաստան 2010. անորոշության տարի» զեկույցը, ինչպես և անցած երկու տարիների զեկույցները, բաղկացած է երեք հիմնական բաժիններից` տարածաշրջան, ներքաղաքական և տնտեսական:
ՀՀ ՊՆ պարզաբանումը "Սիվիլիթաս"-ի քննարկման վերաբերյալ 
Սիվիլիթասի հերթական հանրային քննարկումը նվիրված էր գրքին, ընթերցանությանը, գիտելիքին: Այս թեման ընտրել էինք ոչ միայն այն պատճառով, որ անցյալ շաբաթ Սիվիլիթասն ավարտեց «Գրադարանները որպես քաղաքացիական հասարակության կենտրոններ» ծրագիրը, որի շրջանակներում ԱՄՆ դեսպանատան ֆինանսավորմամբ 10 գրադարաններ Հայաստանի տարբեր մարզերում կարողացան հոգալ տարիներ շարունակ կուտակված բազմաթիվ կարիքների մի մասը` վերանորոգում, ջեռուցում, նոր գրքեր, համակարգիչներ, գույք, կահույք: 
Սեպտեմբերի 25-ին Երևանում կայացավ հարավային կովկասում առաջին TEDx միջոցառումը: Միջոցառումը կոչվում էր “Սահմաններից անդին”: TEDxYerevan-ում խոսեցին մոտ 20 մասնակիցներ` ոչ միայն հայաստանցիներ և սփյուռքահայեր, այլև օտարերկրացիներ, որոնք Երևան էին եկել հատուկ` TEDx-ին մասնակցելու նպատակով: 
“Դոնոր կազմակերպությունների ռազմավարությունը Հայաստանում” թեմայով Սիվիլիթաս հիմնադրամի կազմակերպած այսօրվա քննարկման գլխավոր բանախոսներն էին ԱՄՆ միջազգային գործակալության հայաստանյան գրասենյակի ղեկավար տիկին Չիմա Ջեթինդերը, Նիդերլանդների փոխդեսպան Հեյնո Վան Հաուվլինգենը և Նորվեգիայի և Ֆինլանդիայի պատվո հյուպատոս Թիմըթի Սթրեյթը:
Հուլիսի 2-ին Սիվիլիթաս հիմնադրամն անցկացրեց «Փոփոխվող աշխարհաքաղաքական իրավիճակը և դրա ազդեցությունը Հարավային Կովկասի վրա» թեմայով քննարկում, որի գլխավոր բանախոսն էր զինված հակամարտությունների ուսումնասիրության և միջազգային ու ռազմավարական հարաբերությունների հարցերով ճանաչված վերլուծաբան, Սիվիլիթաս հիմնադրամի պատվավոր խորհրդի անդամ Ժերար Շալյանը:
Աշխարհահռչակ երաժիշտ, Սիվիլիթաս հիմնադրամի պատվավոր խորհրդի անդամ Սերժ Թանկյանը ելույթ կունենա Հայաստանում: Գրեմմի մրցանակակիր Սիսթեմ օֆ ը դաուն հանրահայտ ռոք խմբի երգիչ Սերժ Թանկյանը ելույթ կունենա Երևանում, օգոստոսի 12-ին:
Սիվիլիթաս հիմնադրամը Ոսկրածուծի դոնորների հայկական ռեեստր բարեգործական հիմնադրամի հետ միասին Մայիսի 14-ին իրականացրեց “Եղիր դոնոր, փրկիր կյանք” միջոցառումը` Սիվիլիթաս հիմնադրամի երևանյան գրասենյակում: Անցյալ շաբաթ իրականացված միջոցառման արդյունքն այնքան տպավորիչ էր, որ մենք որոշեցինք կրկնել այն:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի սերունդների կենտրոնը Էսպաս երիտասարդական կրթամշակութային կենտրոնի հետ համատեղ նախաձեռնել է «Հրեշտակների տոնածառ» ծրագիրը, որի շրջանակներում նախատեսվում է գրքեր, գլուխկոտրուկներ և խաղեր տրամադրել շրջանային գրադարանների երեխաների անկյուններին: Այս ծրագիրը համընկնում է Սիվիլիթասի մի այլ`«Գրադարանները քաղաքացիական հասարակության կենտրոն» ծրագրի հետ, որը Ամերիկյան դեսպանատան աջակցությամբ նախատեսում է օգնել շրջանային գրադարաններին բարելավել գրադարանների պայմանները և դարձնել դրանք քաղաքացիներին հյուրընկալող անկյուններ: Սիվիլիթասի աշխատակիցները Էսպասի աջակցությամբ զարդարեցին թղթե հրեշտակներին, ինչից հետո Էսպաս կենտրոնում տեղադրվեց տոնածառ, որի վրա և տեղ գտան հրեշտակները յուրաքանչյուրը իր ցանկությամբ: Ծրագրի առաջին իսկ օրը նվիրաբերվեց առաջին գիրքը: Ինչպես նաև ՀԿ-ներց մեկը նվիրաբերել է 15000 դրամ գիրք ձեռք բերելու նպատակով: Հունվարին բոլոր հավաքված գրքերը, գլուխկոտրուկները և խաղերը կնվիրաբերվեն շրջանային գրադարաններին: Սիվիլիթաս հիմնադրամը հավատում է, որ այս ծրագիրը կնպաստի քաղաքացիական հասարակության կայացմանը Հայաստանում:
Սիվիլիթաս հիմնադրամի Գյուղական բնակավայրերի զարգացման ծրագիրի շրջանակներում, հոկտեմբերի 7-ին, Երևան հյուրանոցում Իտալիայի Տրեվիզո նահանգից խաղողագործության և գինեգործության տեխնոլոգիաների պրոֆեսորներ Պիետրո Մասկարինը և Մարիո Բարբիերին անցկացրեցին սեմինար, Հայաստանի գինեգործական առաջատար ընկերությունների մասնակցությամբ` գինեգործության ստանդարտների վերաբերյալ: Սեմինարին մասնակցեցին մի քանի տասնյակ մասնագետներ, գինեգործական ընկերությունների ղեկավարներ, խաղողագործության մասնագետներ, համապատասխան նախարարությունների ներկայացուցիչներ:
Արդեն 6 տարի Վարդան Օսկանյանը “Ոսկե ծիրան” կինոփառատոնի պատվավոր նախագահն է: “Երբ փառատոնի նախաձեռնողները տարիներ առաջ ինձ հրավիրեցին ստանձնել այս պարտականությունը, ես սիրով ընդունեցի հրավերը, քանի որ կարծում եմ, որ կինոն հասարակությունների միջև փոխըմբռնման ու երկխոսության դուռ բացելու լավագույն միջոցն է”, ասաց Վարդան Օսկանյանը հուլիսի 14-ին Մոսկվա կինոթատրոնում ամերիկացի հայտնի ռեժիսոր Ռոբ Նիլսենին “Վարպետ” մրցանակը հանձնելիս:
