Անցյալ շաբաթ մենք խնդրել էինք ձեզ գնահատել հայ-թուրքական սահմանի հնարավոր բացման ազդեցությունը Հայաստանի վրա:

Հարցման մասնակիցների գրեթե կեսը կարծում է, որ հայ-թուրքական սահմանի բացումը վնասակար է Հայաստանի համար: Մյուս կեսը կարծում է, որ դա Հայաստանի համար կարևոր է կամ շատ կարևոր: Այս պատկերը ակնհայտ է դարձնում, որ ստեղծված արհեստական իրավիճակն արդեն սովորական է դարձել:
Հայաստանն ու Թուրքիան չեն պատերազմում, այդուհանդերձ արդեն 15 տարի սահմանը փակ է: Սա աշխարհում միակ նման դեպքն է: Ինչպես բազմիցս ասել ենք, աշխարհում բազմաթիվ երկրներ կան, որոնք լուրջ խնդիրներ ու տարաձայնություններ ունեն, բայց նրանց միջև սահմանը բաց է:

Հայաստանի և Թուրքիայի պարագայում տնտեսություններն ու հասարակությունները հարմարվել են այս իրավիճակին: Ոմանց համար սա արդեն ինքնին բացատրության կարիք չունեցող իրողություն է: Այնքան, որ մեր հարցման մասնակիցների կեսը կարծում է, որ բաց սահմանը, որ բնական իրողություն է երկու հարևան երկրների դեպքում, վնասակար է Հայաստանի համար:

Արդյոք դա նշանակում է, որ մեր տնտեսությունը կտուժի դրանից: Դա անշուշտ կստիպի երկար տարների շրջափակման պայմաններին հարմարված տնտեսությանը այժմ նոր պայմաններին հարմարվել: Բացի այդ բաց սահմանի դեպքում մենք պետք է պատրաստ լինենք մրցակցության այնպիսի ոլորտներում, որտեղ գուցե մրցունակ չենք, և դա է, գուցե, մտահոգում մեր ընթերցողներին:

Արդյոք բաց սահմանները նաև ժողովրդագրական իրավիճակի հետ կապված մտահոգության տեղիք են տալիս: Արդյոք Հայաստանի փոքրաթիվ բնակչությանը սպառնում է մեծ թվով թուրքերի և քրդերի “ներխուժումը” ցամաքային սահմանով: Դա, թերևս լուրջ մտահոգություն չէ, քանի որ թուրք-վրացական սահմանը բաց է, ինչպես և բաց է հայ-իրանական սահմանը, և ոչ մի պարագայում էլ թուրքերի “ներխուժում” Վրաստան, կամ իրանցիների “ներխուժում” Հայաստան տեղի չի ունեցել: Հակառակը` եղել են բնական փոխադարձ այցելություններ և զբոսաշրջություն: Այս տարի, որոշ տվյալների համաձայն 10 հազար իրանցի է գարնանային տոնական արձակուրդի օրերն անցկացրել Հայաստանում: Վրացիները և թուրքերը զգալի սահմանային առևտրաշրջանառություն ունեն Սևծովյան երկրների հետ: Դա բոլորովին վնասակար չէ, հակառակը` օգտակար է:

Եվ վերջապես, արդյոք բաց սահմանը անվտագության հետ կապված մտահոգությունների տեղիք է տալիս: Նման դեպքում Լատինական Ամերիկայի և Ասիայի հակառակորդ երկրները պետք է փակ սահմաններ ունենային: Մինչդեռ նույնիկ Իսրայելի ու Եգիպտոսի միջև սհամանը բաց է: 21-րդ դարում փակ դարպասները անվտանգության երաշխիք չեն: Դրանք չեն մեկուսացնում վտանգավոր տարրերը, այլ ընհակառակը` փակում են լավ հարաբերությունների հնարավորության դուռը:
Իհարկե, կասկած չկա, որ գրեթե մեկ հարյուրամյակ (բացառությամբ 90-ականների սկզբին կարճ շրջանի) փակ սահմանի հնարավոր բացումը ցնցում կլինի երկու երկրների հասարակությունների և տնտեսությունների համար:

Բայց նաև ակհայտ է, որ ցանկության դեպքում, նման ցնցման հետևանքները կարելի է մեղմացնել: Մինչդեռ փակ սահամնի հարուցած սոցիալական և տնտեսական հետևանքները շատ ավելի լուրջ խնդիրներ են հարուցում:

Իհարկե, մեր հարցը և մեր կողմից ստացված պատասխանների հիման վրա մեր վերլուծությունը խնդիրը դիտարկում է միայն Հայաստանի ներքին նվաճումների կամ կորուստների տեսանկյունից: Այն չի արտացոլում Թուրքիայի և Հայաստանի հնարավոր քաղաքական շահերի կամ կորուստների ընդհանուր աշխարհաքաղաքական կամ համընդանուր շահերի խնդիրները: Սա այլ խնդիր է, որի վերաբերյալ նույնպես կա վերլուծություն մեր կայքում: