Իրադարձություն Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) մոսկովյան վերջին գագաթաժողովի ընթացքում, Հայաստանի ընթացիկ նախագահության ներքո ընդունվեց ՀԱՊԿ արագ արձագանքման ուժեր ստեղծելու մասին որոշումը: Այդ ուժերը տեղաբաշխվելու են մի շարք նպատակներով, այդ թվում նաև կազմակերպության անդամների դեմ ուղղված ռազմական վտանգներին հակադարձելու համար: Որոշումը համընկավ Ոուսաստանի կողմից ՀԱՊԿ անդամների համար կայունացման հիմնադրամի ստեղծման որոշման հետ: Հատկանշական է, որ այդ օրերին հայտարարվեց երկու վարկերի մասին՝ մեկը Հայաստանի, իսկ մյուսը Ղրղզստանի համար: Մի քանի օր անց, Միջազգային անվտանգության հարցերի շուրջ Մյունխենի 45-րդ խորհրդաժողովի ընթացքում ԱՄՆ փոխնախագահ Ջո Բայդենը ելույթ ունեցավ ընդհանուր առմամբ ամերիկյան արտաքին քաղաքականության նոր շրջանակի և, մասնավորապես, Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների մասին: Մինչ այդ Անվտանգության հարցերի շուրջ Մյունխենի միջազգային խորհրդաժողովը դարձել է այն վայրն, ուր բացահայտվում են տարվելիք աշխատանքների նոր ուղղությունները և մտադրությունները, հատկապես, ԱՄՆ- Ռուսաստան հարաբերություններում: Երկու տարի առաջ այն ժամանակ դեռ նախագահ Վլադիմիր Պուտինն օգտագործեց այդ համաժողովը ռուս- ամերիկյան վատթարացող հարաբերությունների համատեքստում խիստ և հեգնախառը մեղադրական ելույթով հանդես գալու համար: Այս տարի ԱՄՆ փոխնախագահ Ջոզեֆ Բայդենըփորձեց շրջել այդ բացասական միտումը և, «”վերսկսել” կոճակը սեղմելու» մասին խոսելով, ցուցաբերեց այդ կարևորագույն հարաբերությունների համար նոր չափանիշներ որդեգրելու պատրաստակամություն: Միևնույն ժամանակ, այնուամենայնիվ, նա ակնհայտորեն հասկացրեց, որ Կովկասում Ռուսաստանի գերիշխանությունը հանդուրժելու հստակ սահմաններ գոյություն ունեն:

Զարմանալի չէ, որ Մյունխենի այս իրադարձությունից ընդամենը մի քանի օր առաջ ռուսները ճարպկորեն ամրապնդեցին իրենց դիրքը: Ռուսաստանի գերիշխանության ներքո Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունը, որը նաև նախատեսում է ընդհանուր հրամանատարական կառույցի գոյություն, ընդունեց իր անդրանիկ որոշումն ընդհանուր ուժեր ստեղծելու և դրանք արագ տեղաբաշխման համար նախապատրաստելու անհրաժեշտության մասին:

Վերլուծություն Պուտինի իշխանության գալուց ի վեր և, հատկապես, կրտսեր Բուշի տարիներին ԱՄՆ-Ռուսաստան հարաբերությունները վատթարացան՝ չնայած բարի մտադրությունների մասին ճարտասանությանն ու լուսանկարվելու առիթ ծառայած բազմաթիվ հանդիպումներին: Բնական է, որ ռուսներն, ինչպես և ամբողջ աշխարհը, ակնկալում են Օբամայի վարչակազմի կողմից քաղաքականության մեջ իրականացվելիք փոփոխություններ: Այդ նոր մոտեցումներին սպասելիս՝ ռուսները ցանկացան էլ ավելի ամրապնդել իրենց բանակցային դիրքը:

Ռուսաստան-ԱՄՆ հարաբերությունների օրակարգում առկա են մի շարք հիմնախնդիրներ: Դրանցից առաջինն է ԱՄՆ հակահրթիռային պաշտպանության համակարգ ստեղծելու և, դրան ի պատասխան, Կալինինգրադում հրթիռներ տեղակայելու Ռուսաստանի ծրագրերը: Երկրորդը՝ ՆԱՏՕ-ի ընդարձակման դեռևս վիճելի խնդիրն է: Երրորդը՝ շարունակական հակասություններն են էթնիկ հակամարտությունների և ինքնորոշման շարժումների ու անջատված տարածքների, մասնավորապես Կոսովոյի, Հարավային Օսիայի և Աբխազիայի, հեռանկարների և դրանց հանդեպ կիրառվող քաղաքականության հարցում: Վերջապես, նաև առկա է ազդեցության գոտիների համար տարվող, զուտ իրապաշտական քաղաքակունությամբ դրդված և արդեն ամրապնդված մրցակցություն: Այդ մրցավազքն, ինչպես նաև էթնիկ հակամարտությունների շուրջ ցուցադրական դիրքորոշումներն, անխուսափելի ու լրջագույն հետևանքներ են ունենալու տարածաշրջանի և, մասնավորապես, Հայաստանի համար: Բարեբախտաբար, արցախյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման գործընթացում Ռուսաստանն ու ԱՄՆ հավասարապես ներգրավված են Մինսկի խմբում և հանդես են գալիս զարմանալիորեն միահամուռ դիրքերից՝ չնայած այլ աշխարհաքաղաքական հանգույցների շուրջ իրենց ունեցած հակասություններին:

Այնուամենայնիվ, ազդեցության գոտու համար այդ մարտը կշարունակվի՝ չնայած այն հերքող բոլոր պաշտոնական հայտարարությունների: Կովկասում այդ մրցակցությունն էլ ավելի կբարդանա Թուրքիայի լրացուցիչ գործոնի պատճառով, որը ևս խանդավառորեն ձգտելու է հատուկ դերակատարություն ունենալ այդ գործում: Բացի դրանից, ԱՄՆ-ի դաշնակից և ՆԱՏՕ-ի անդամ հանդիսանալով՝ Թուրքիան, փաստորեն, ոչ պաշտոնապես հանդես է գալու ամերիկյան դիրքերն ամրապնդողի դերում: Ուստի և Ռուսաստանը, Թուրքիայի նախաձեռնողականության հետ ծածուկ համաձայնության գալով, սպասելու է, որպեսզի տեսնի, թե ինչպես են զարգանալու իրադարձությունները: Կովկասի երկրներից Վրաստանն, անկասկած, կլինի առաջինը, որն ամենայն խորությամբ կամրապնդի ԱՄՆ-ի հետ իր հարաբերություններն, ինչպես որ ցույց է տալիս վերջերս ստորագրված ԱՄՆ- Վրաստան խարտիան: Մյուս կողմից, վերջինիս համար Ռուսաստանի հետ հարաբերությունները դժվար են լինելու, քանի դեռ Վրաստանի նախագահն է Սաակաշվիլին: Դա նաև լրջորեն խոչընդոտելու է ԱՄՆ-Ռուսաստան հարաբերությունների զարգացմանը:

Թերևս պարզ չէ Ադրբեջանի տեղն այդ նոր ձևավորվող դաշինքներում: Ե՛վ ամերիկացիները, և՛ ռուսները ձգտելու են մեծացնել իրենց ազդեցությունը նավթ ու գազ մատակարարող այդ երկրում: Ուստի և Ադրբեջանը ստանում է խաղի ազատ դաշտ՝ գործարքներ նախաձեռնելու համար:

Հայաստանի մանևրելու համար արդեն իսկ սահմանափակված դաշտն է՛լ ավելի փոքրանում է: Ռուսաստանից 500 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկը վերցնելով և ՀԱՊԿ արագ արձագանքման ուժերի մեջ ներգրավվելով՝ Հայաստանն արդեն ընկալվում է խորապես ռուսական ճամբարն ընկղմված երկիր: Սակայն ո՛չ Ռուսաստանը, ո՛չ էլ ԱՄՆ, և ո՛չ էլ, հատկապես, Հայաստանը չպետք է համարեն, որ Հայաստանի տեղը Ռուսաստանի ազդեցության ոլորտում արդեն կայացված գործարք է: Ընդհակառակը, ճիշտ ժամանակն է «կոմպլեմենտա-րություն» («փոխլրացում») եզրը վերահաստատելու, այլ ոչ թե դրանից խուսափելու համար: Իսկական ժամանակն է Վաշինգտոն բարձր մակարդակի այց կատարելու համար: Հայաստանը երկու ճամբարների համար էլ պարզապես կկորցնի իր կարևորությունն ու տեղը, եթե ընկալվի դրանցից մեկում վերջնականապես խարսխված:  

Հեռանկար Պարզ չէ, թե ինչպիսի արդյունքներ կարձանագրվեն Ռուսաստան-ԱՄՆ օրակարգի չորս-հինգ հիմնական խնդիրների շուրջ: Ամենակարևորը, պարզ չէ, թե ինչպես կզարգանան Ռուսաստան-Վրաստան և ԱՄՆ-Վրաստան հարաբերությունները: Միայն այդ երկուսը բավական են Կովկասում նոր բաժանարար գծեր ստեղծելու համար: Հայաստանը չունի որևէ այլընտրանք «կոմպլեմենտարության» («փոխլրացման») քաղաքականությանը, որն էական նշանակություն ունի երկրի անվտանգության և հավասարակշռված զարգացման համար: Այդ իսկ պատճառով, Հայաստանի կառավարությունը չի կարող ընտրել ֆինանսական և անվտանգության առումներով թվացյալ հեշտ ուղին: Սպասվելիք բարդ ու կոշտ առևտրի այս նախապատրաստական փուլում Ռուսաստանի դերը, իհարկե, Կովկասում թվում է անվիճելի: Հայաստանը պետք է վերահաստատի իր սեփական հստակ տեղն ու դերը երկու կողմերի միջև ձևավորվող նոր փոխդասավորության մեջ, որն այժմ կերտում են Ռուսաստանն ու Արևմուտքը: