Թերևս ոչ ոք այսպես չէր պատկերացնում հայ-թուրքական հարաբերությունների իրական կարգավորումը: Այն պետք է լիներ բնականոն գործընթաց, որը կարող էր պատմական նոր փուլի սկիզբ դնել: Այն պետք է սկսվեր երկու երկրների համար փոխադարձ ընդունելի փաստաթղթերի ստորագրումից` հարգելով անցյալը և հնարավորություն ստեղծելով համատեղ ապագայի համար:

Փոխարենը, սեղանին դրված են  փաստաթղթեր, որոնք ժխտում են անցյալը և վտանգում կայուն ապագան: Սրա պատճառներից առնվազն մեկն այն է, որ գործընթացները ներքին քաղաքական շահերին են ծառայեցվում:

Սեփական հասարակության աջակցությունը վայելող Թուրքիայի կառավարությունը, փափագելով բարելավել իր դիրքերը տարածաշրջանում և  հեղինակությունն աշխարհում, պատրաստակամություն է հայնտնում բացել սահմանը Հայաստանի հետ, բայց դրա համար հայկական կողմից բարձր գին է ուզում:

Սեփական հասարակության աջակցությունը չվայելող Հայաստանի կառավարությունը, փափագելով բարելավել իր հեղինակությունն աշխարհում և դիրքերը տանը, որոշել է  ռիսկային քայլի դիմել` առանց հաշվի առնելու կորուստները:

Հայաստանաբնակ հայերն իրենց շփոթված ու անզոր զգացին, սփյուռքի հայությունը` արհամարհված: Երբ Հայաստանի նախագահը  արձանագրությունների համար  աջակցություն ապահովելու նպատակով որոշեց  այցելել սփյուռքահայության կենտրոններ, Հայաստանի տարբեր գյուղեր ու քաղաքներ այցելելու փոխարեն, սփյուռքն օգտվեց սեփական վրդովմունքն արտահայտելու այդ հնարավորությունից :
Նախագահի առաջին կանգառը` Փարիզը, ականատես եղավ խայտառակ իրադարձությունների: Ֆրանսիական ոստիկանությունը ուժ կիրառեց հայազգի ցուցարարների դեմ, որոնք հավաքվել էին հայտնելու իրենց անհամաձայնությունն ու վրդովմունքը:

Այն ինչը կարող էր դրական սպասելիքների առիթ լինել, վերածվեց ակնհայտ ձախողման:

Այժմ Հայաստանի նախագահը պետք է փորձի բացատրություններ գտնել, թե ինչու է պատրաստ ստորագրել այս փաստաթղթերը, երբ դրանք որևէ չափանիշով չեն վայելում հայության աջակցությունը և ոչ մի տեղ:

Թերևս ոչ ոք այսպես չէր պատկերացնում հայ-թուրքական հարաբերությունների իրական կարգավորումը: Այն պետք է լիներ բնականոն գործընթաց, որը կարող էր պատմական նոր փուլի սկիզբ դնել: Այն պետք է սկսվեր երկու երկրների համար փոխադարձ ընդունելի փաստաթղթերի ստորագրումից` հարգելով անցյալը և հնարավորություն ստեղծելով համատեղ ապագայի համար:

Փոխարենը, սեղանին դրված են  փաստաթղթեր, որոնք ժխտում են անցյալը և վտանգում կայուն ապագան: Սրա պատճառներից առնվազն մեկն այն է, որ գործընթացները ներքին քաղաքական շահերին են ծառայեցվում:

Սեփական հասարակության աջակցությունը վայելող Թուրքիայի կառավարությունը, փափագելով բարելավել իր դիրքերը տարածաշրջանում և  հեղինակությունն աշխարհում, պատրաստակամություն է հայնտնում բացել սահմանը Հայաստանի հետ, բայց դրա համար հայկական կողմից բարձր գին է ուզում:

Սեփական հասարակության աջակցությունը չվայելող Հայաստանի կառավարությունը, փափագելով բարելավել իր հեղինակությունն աշխարհում և դիրքերը տանը, որոշել է  ռիսկային քայլի դիմել` առանց հաշվի առնելու կորուստները:

Հայաստանաբնակ հայերն իրենց շփոթված ու անզոր զգացին, սփյուռքի հայությունը` արհամարհված: Երբ Հայաստանի նախագահը  արձանագրությունների համար  աջակցություն ապահովելու նպատակով որոշեց  այցելել սփյուռքահայության կենտրոններ, Հայաստանի տարբեր գյուղեր ու քաղաքներ այցելելու փոխարեն, սփյուռքն օգտվեց սեփական վրդովմունքն արտահայտելու այդ հնարավորությունից:
Նախագահի առաջին կանգառը` Փարիզը, ականատես եղավ խայտառակ իրադարձությունների: Ֆրանսիական ոստիկանությունը ուժ կիրառեց հայազգի ցուցարարների դեմ, որոնք հավաքվել էին հայտնելու իրենց անհամաձայնությունն ու վրդովմունքը:

Այն ինչը կարող էր դրական սպասելիքների առիթ լինել, վերածվեց ակնհայտ ձախողման:

Այժմ Հայաստանի նախագահը պետք է փորձի բացատրություններ գտնել, թե ինչու է պատրաստ ստորագրել այս փաստաթղթերը, երբ դրանք որևէ չափանիշով չեն վայելում հայության աջակցությունը և ոչ մի տեղ: