Արդյո՞ք  Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Թուրքիայի զորեղ բանակի միջև տիրող հակամարտությունը կբարդացնի և կհետաձգի բազում տարիների ընթացքում այդ երկրի քաղաքականության ամենահամարձակ նախաձեռնությունը` հայերի և քրդերի հետ եղած տասնամյակների լարվածությունը մեղմելու փորձը:

Թուրքիայի բանակի դերի վերասահմանումը կենսական նշանակություն ունի, սակայն եթե երկիրը չկարողանա հետևողական գտնվել հայկական և քրդական խնդիրների լուծման հարցում, ապա կվատթարանա երկրի ներքին իրադրությունը, կսրվեն Թուրքիայի հարաբերություները հայերի և քրդերի հետ, ինչպես նաև կաճի գոյություն ունեցող լարվածությունը Կովկասում:

Թերևս ոչ ոք այսպես չէր պատկերացնում հայ-թուրքական հարաբերությունների իրական կարգավորումը: Այն պետք է լիներ բնականոն գործընթաց, որը կարող էր պատմական նոր փուլի սկիզբ դնել: Այն պետք է սկսվեր երկու երկրների համար փոխադարձ ընդունելի փաստաթղթերի ստորագրումից` հարգելով անցյալը և հնարավորություն ստեղծելով համատեղ ապագայի համար:

Փոխարենը, սեղանին դրված են  փաստաթղթեր, որոնք ժխտում են անցյալը և վտանգում կայուն ապագան: Սրա պատճառներից առնվազն մեկն այն է, որ գործընթացները ներքին քաղաքական շահերին են ծառայեցվում:

Սեփական հասարակության աջակցությունը վայելող Թուրքիայի կառավարությունը, փափագելով բարելավել իր դիրքերը տարածաշրջանում և  հեղինակությունն աշխարհում, պատրաստակամություն է հայնտնում բացել սահմանը Հայաստանի հետ, բայց դրա համար հայկական կողմից բարձր գին է ուզում:

Սանկտ-Պետերբուրգում հանդիպման ժամանակ նախագահներ Սերժ Սարգսյանն ու Իլհամ Ալիևը փորձելու են առաջընթաց արձանագրել ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում, որի ռազմական շրջանն ավարտվել է 15 տարի առաջ` վերածվելով ինքնակառավարվող երկարատև հրադադարի:

Բոլորն անհամբերությամբ սպասում են այս հակամարտության կարգավորմանը, որովհետև այն ընկալվում է որպես տարածաշրջանային այլ գործընթացների, ներառյալ` հայ-թուրքական հարաբերությունների և նույնիսկ Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների կարևոր բաղկացուցիչ:

Հիդրոկարբոնատ արտահանող որոշ երկրներ նավթի գների անկումից ավելի շատ են տուժում, քան մյուս երկրները, ելնելով տնտեսական, իսկ երբեմն նաև` քաղաքական պատճառներից: Ադրբեջանը պատկանում է վերջիններիս շարքին: Գների անկումը տեղի ունենում հենց այն ժամանակ, երբ երկրում արդյունահանումը հասնում է իր առավելագույն սահմանին: Եթե գները շարունակեն նվազել, ապա դա կարող է Բաքվին զրկել նավթային ոսկե դարաշրջանն ապրելու իր հնարավորությունից: Ի տարբերություն նավթ արդյունահանող այլ երկրների` Ադրբեջանը իր նավթի առյուծի բաժինը ստանում է հանքատեղերի մեկ խմբից. խոսքն այն հանքատեղերի մասին է, որոնք պատրաստվում են շահագործման և շահագործվում են AIOC (Ադրբեջանի միջազգային շահագործող ընկերություն) կոնսորցիումի կողմից, այսինքն` Ազերիի, Շիրակի և Խոր Գունեշլիի հանքատեղերը (ACG, ԱՇԳ): 

Ռուսաստանը պատրաստ է վերջնական հարված հասցնել եվրոպական Նաբուկո գազատարի նախագծին` օգտագործելով իր վերականգնված ազդեցությունը Կովկասում, Վրաստանի հետ հնգօրյա պատերազմից հետո:

Սա Մոսկվայի դիվանագիտական խաղի մի մասն է, որը նպատակ էր հետապնդում Ադրբեջանին իր ազդեցության ոլորտը ներգրավել: Ըստ էության, Նաբուկո նախագծի համար նախատեսված ադրբեջանական գազը գնելու Գազպրոմի առաջարկը այս ռազմավարության կենտրոնական մասն է: Եթե դա հաջողվի, եվրոպացիները ականատես կլինեն, թե ինչպես է Նաբուկոյի գազի հիմնական աղբյուրը դուրս գալիս իրենց վերահսկողությունից: Ավելին, եթե Մոսկվան գնի ամբողջ այն գազը, որ Ադրբեջանը նախատեսում է արտադրել, ինչը հայտարարվել է որպես նպատակ, Բաքուն այլևս վաճառքի հանելու բան չի ունենա ո’չ Թուրքիային կամ Իտալիային, ո’չ էլ Հունաստանի առաջարկած գազատար նախագծերին , որոնք նույնպես նպատակ ունեն բազմազան դարձնելու Եվրոպայի մատակարարման աղբյուրները:

Թեև մոտալուտ վտանգը տեսանելի էր, վրաց-ռուսական վերջին առճակատումը հիրավի ցնցեց բոլորիս: Չնայած ռազմատենչ կոչերի սաստկացմանը և զինված ուժերի հզորացմանը, ոչ ոք չէր պատկերացնում, որ ուղերձների շփոթը և խրթին օրակարգերը նման վերջաբան կունենան` պատճառ դառնալով այդչափ ավերածության, զոհերի և աշխարհաքաղաքական քաոսի:

Հարավային Օսեթիայի հակամարտությունը պետք չէ դիտարկել բացառապես վրաց-ռուսական հարաբերությունների ընդլայնված շրջանակի մեջ: Այն, ի վերջո, էթնիկ հակամարտություն է, և նման հակամարտությունները Կովկասում մի քանիսն են: Ուստի, այն պետք է հնչի` որպես միջազգային հանրությանն ուղղված զգոնության կոչ: