Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի նախաձեռնությամբ հոկտեմբերի 27-ին Աստրախանում կայացել է եռակողմ հանդիպում Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի առաջնորդների միջև։ Հայաստանի նախագահի մամլո գրասենյակը դրանից միայն մի քանի օր առաջ տարածեց այդ հանդիպման մասին լուրը, նշելով, որ «կողմերը կշարունակեն բանակցությունները Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորման շուրջ»: Նախագահ Սարգսյանի մամլո խոսնակը հավելեց, որ Աստրախանի հանդիպումն անակնկալ չէր, այլ «սովորական ռեժիմով կազմակերպված հանդիպում է, ինչպես նախորդ բոլոր հանդիպումները»:

Արդյո՞ք  Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի և Թուրքիայի զորեղ բանակի միջև տիրող հակամարտությունը կբարդացնի և կհետաձգի բազում տարիների ընթացքում այդ երկրի քաղաքականության ամենահամարձակ նախաձեռնությունը` հայերի և քրդերի հետ եղած տասնամյակների լարվածությունը մեղմելու փորձը:

Թուրքիայի բանակի դերի վերասահմանումը կենսական նշանակություն ունի, սակայն եթե երկիրը չկարողանա հետևողական գտնվել հայկական և քրդական խնդիրների լուծման հարցում, ապա կվատթարանա երկրի ներքին իրադրությունը, կսրվեն Թուրքիայի հարաբերություները հայերի և քրդերի հետ, ինչպես նաև կաճի գոյություն ունեցող լարվածությունը Կովկասում:

Պաշտոնական Երևանը հերթական հետքայլն է արել, հատկապես ղարաբաղյան հարցի կարգավորման ընկալման իմաստով: 2008 թ. նոյեմբերին Մայենդորֆյան հռչակագրում թույլ տրվեց բացթողում` նախագահների մակարդակով արձանագրվեց, որ կողմերը կարգավորման հարցում առաջնորդվելու են «միջազգային իրավունքի նորմերի ու սկզբունքների և այդ շրջանակներում ընդունված որոշումների ու փաստաթղթերի հիման վրա»: «Ընդունված որոշումները» հիմնականում պարունակել են հայկական կողմի համար ոչ նպաստավոր ձևակերպումներ, որոնց տակ հայկական կողմն այնուամենայնիվ Մայենդորֆում փաստորեն ստորագրեց:

Աթենքում օրերս ԵԱՀԿ նախարարական հանդիպման շրջանակներում թույլ տրվեց մեկ այլ սխալ. բանակցությունների սեղանին դրված փաստաթղթից առանձնացվեցին Հելսինկիի եզրափակիչ ակտի մաս կազմող սկզբունքները՝ ուժի կամ դրա սպառնալիքի չկիրառում, տարածքային ամբողջականություն և ժողովուրդների իրավահավասարության ու ազգերի ինքնորոշման իրավունք: Այսպիսով ԵԱՀԿ նախարարների խորհուրդն արձանագրեց, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանն այդ սկզբունքներն ընդունում են որպես կարգավորման հիմք:

Ադրբեջանական կողմը տարածքային ամբողջականության սկզբունքի ամրագրումից բացի, որքան էլ վիճելի թվա, կարող է դիվանագիտական ձեռքբերում համարել նաև ժողովուրդների իրավահավասարության և ինքնորոշման իրավունքի ամրագրումը:

Հայաստանի տնտեսությունը շարունակում է երկնիշ անկում ապրել և այդ ցուցանիշն արդեն մոտենում է 20 տոկոսի:

Այսօր բոլորին է հետաքրքրում,  թե որքան է  դեռ շարունակվելու անկումը և արդյոք կառավարության ծրագրերը բավարար և արդյունավետ են կասեցնելու այն և ի վերջո հետ շրջելու այդ միտումը:

Հայաստանի կառավարության արձագանքը այսօր ստեղծված տնտեսական իրավիճակին երկու հիմնական թերություն ունի:

Առաջինն այն է, որ կառավարության գործունեության հիմնական ուղենիշ հանդիսացող փաստաթուղթը` 2009 թ. բյուջեն, ժամանակավրեպ է: Այն կառուցված է 9 տոկոս տնտեսական աճի կանխատեսման վրա, իսկ իրականությունն արձանագրում է 18 տոկոսի անկում: Բյուջեում փաստորեն առկա է 27 տոկոսի ճեղքվածք: Նման աղավաղված փաստաթուղթը չի կարող ծառայել որպես նախագիծ կամ նույնիսկ պարզ ուղեցույց կառավարության տնտեսական գործունեության համար:

Հայ- թուրքական հարաբերությունների շուրջ ստեղծված ներկա իրավիճակը ճիշտ մեկնաբանելու համար գնահատականները պետք է կառուցվեն երկու տարբեր տեսությունների վրա:

Առաջինը, որ Թուրքիան չի բացի Հայաստանի հետ սահմանը առանց ղարաբաղյան կարգավորման կամ այդ հարցում առաջընթացի: Այլ կերպ ասած` չի բացի սահմանը առանց Ադրբեջանի համաձայնության: Այս տեսությանը հավատացողների համար, անշուշտ օգոստոսի 31-ի արձանագրությունների բովանդակությունը բացարձակապես անընդունելի է: Այս փաստաթղթերով Թուրքիան արդեն պաշտոնապես, գրավոր ստացել է Հայաստանից այն ամենն, ինչ ուզում էր, բայց չէր կարողացել ստանալ Հայաստանի անկախությունից ի վեր: Այն, ինչ Հայաստանն է ակնկալում ստանալ Թուրքիայից` սահմանի բացումը, տեսանելի և շոշափելի ֆիզիկական իրողություն է, որը Հայաստանը դեռ չի ստացել: Մինչդեռ Թուրքիայի ակնկալիքը Հայաստանից ընդամենը խոսք է, որը նա արդեն ստացել է, ընդ որում` գրավոր:

Մի պահ պատկերացնենք, որ Եվրոպայի խորհրդում թուրք և ադրբեջանցի պատգամավորներից ստորագրություն վերցնողը ոչ թե կին, այլ տղամարդ  պատգամավոր էր: Ոմանք ակնհայտորեն նրան կմեղադրեին դավաճանության և ազգային շահը ամեն ինչից վեր չդասելու մեջ: Ոմանք էլ կհակադարձեին, թե դավաճանությունը ընտրություններ կեղծելն ու ժողովրդավարական արժեքները ոտնահարելն է: Այսինքն, կարելի է ենթադրել, որ բանավեճը, միգուցե որոշ շեղումներով, այնուամենայնիվ կպահպաներ քաղաքական բանավեճի շրջանակները: Բայց Զարուհի Փոստանջյանի դեմ ուղղված “քննադատության” դրսևորումների ստվար մասը առիթ է տալիս լրջորեն մտածելու հայ հասարակության մեջ կնոջ հանդեպ վերաբերմունքի մասին: Արդյո՞ք մի հասարակությունում, որտեղ կին քաղաքական գործչի որևէ հրապարակային գործողության քննադատության հիմնական թիրախը դառնում է ոչ թե գործողությունը որպես այդպիսին, այլ նրա մարդկային և կանացի արժանապատվությունը ու նրա ընտանիքը, հնարավոր է խոսել մարդու իրավունքների պաշտպանության մասին:

Հունիսի 19-ին Ազգային ժողովի ընդունած համաներման հիման վրա հունիսի 22-ին դատարանի դահլիճից ազատ արձակվեցին նախկին արտգործնախարար Ալեքսանդր Արզումանյանը, ՀԱԿ անդամ Սուրեն Սիրունյանը, Ազգային ժողովի պատգամավորներ Մյասնիկ Մալխասյանն ու Հակոբ Հակոբյանը: Դատարանը նրանց մեղավոր ճանաչեց զանգվածային անկարգություններ կազմակերպելու հոդվածով և Սուրեն Սիրունյանին դատապարտեց 4, մյուսներին` 5 տարվա ազատազրկման, որից հետո, կիրառելով համաներումը, ազատ արձակեց դատարանի դահլիճից: Նույն օրը Աբովյան քաղաքում Ազգային ժողովի մեկ այլ պատգամավոր` Սասուն Միքայելյանը, որը նաև մեղադրվում էր ապօրինի զենք ու զինամթերք պահելու մեջ, դատապարտվեց 8 տարվա ազատազրկման, և նրա նկատմամաբ համաներման որոշումը չկիրառվեց:

Սանկտ-Պետերբուրգում հանդիպման ժամանակ նախագահներ Սերժ Սարգսյանն ու Իլհամ Ալիևը փորձելու են առաջընթաց արձանագրել ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում, որի ռազմական շրջանն ավարտվել է 15 տարի առաջ` վերածվելով ինքնակառավարվող երկարատև հրադադարի:

Բոլորն անհամբերությամբ սպասում են այս հակամարտության կարգավորմանը, որովհետև այն ընկալվում է որպես տարածաշրջանային այլ գործընթացների, ներառյալ` հայ-թուրքական հարաբերությունների և նույնիսկ Ադրբեջանի, Թուրքիայի և Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների կարևոր բաղկացուցիչ:

Վերջերս հայ-թուրքական գործընթացի շուրջ միանգամայն տեղին բանավեճերը, այնուամենայնիվ, շեղել են բոլորիս ուշադրությունը մեր ազգային անվտանգությանը հավասարապես սպառնացող մեկ այլ կարեւոր խնդրից: Խոսքը տնտեսության մասին է:

Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայության վերջին տվյալները ապացուցում են, որ տնտեսությունը ազատ անկման մեջ է: 2009 թ. առաջին չորս ամիսներին համախառն ներքին արդյունքը նվազել է 9,7 տոկոսով: Սա արդեն սպառնում է վերածվել երկնիշ տնտեսական անկման: Հայաստանում աղքատությունը, որ վերջին տարիներին զգալիորեն կրճատվել էր, Համաշխարհային բանկի կանխատեսմամբ կաճի 4-6 տոկոսով: Գործազրկության աճող տեմպերը հետզհետե ավելի տեսանելի են դառնում: «Տնտեսություն եւ արժեքներ» կենտրոնի հետազոտությունների համաձայն, գործատուների 40 տոկոսը նախատեսում է աշխատատեղեր կրճատել:

Հայաստանի տնտեսությունը անկման մեջ է, եւ համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը դրա մի քանի պատճառներից ընդամենը մեկն է:

Աշխարհում ամենաերկար ինքնակառավարվող հրադադարի 15 ամյակը առիթ է գնահատելու անցած մեկ և կես տասնամյակի ընթացքում տեղի ունեցածը և մտածելու գալիքի մասին:

Մտորելու համար երկու հիմնական հարց կա: Առաջինը` արդյոք Լեռնային Ղարաբաղի (և Հայաստանի) հայերը ավելի պաշտպանված են այսօր, քան զինադադարից առաջ: Երկրորդ` ինչպես կզարգանա այս` ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն իրավիճակը:

Սիրելի բարեկամներ,
Այս տարի ապրիլի 24-ին ես եկել եմ Հայաստանից, որտեղ ապրում եմ և որի քաղաքացին եմ, Սիրիայի ճանապարհով, որտեղ ծնվել եմ, Լիբանան, որտեղ ես ինձ տանն եմ զգում, որպեսզի ասեմ հետևյալը:
Մենք ապրում ենք փոխկապակցված աշխարհում և այդ պայմաններում պիտի գործենք: Բոլոր երկրներն ապրում են ընդհանուր համայնքում, և մենք պետք է պահպանենք դա:

Փետրվարին հրապարակված պաշտոնական վիճակագրությունը հաստատում է անհերքելի ճշմարտությունը` Հայաստանը ռեցեսիայի շեմին է:

Թեև այս փաստերը չեն թաքցվում, դրանք նաև չեն բացատրվում: Կառավարությունը (արդարացիորեն) հավատում է, որ հանրային վստահությունը կենսական կարևորություն ունի տնտեսական կայունության համար և փորձում է հավատ ներշնչել տնտեսության հանդեպ:

Սակայն դա արվում է առանց տնտեսական իրականության հետ համադրելու, և կամ առանց համարժեք գործողությունների, որոնք վստահություն կներշնչեն հասարակությանը, որ տնտեսական իրավիճակը շտկելու ուղղությամբ քայլեր ձեռնարկվում են:

Ընթացիկ տարվա երկրորդ կեսին աշխարհի ինքնավստահությունը սասանեցին հետևանքային հսկայական անդրադարձներով հղի երկու իրադարձություններ, որոնցից մեկն ուներ համաշխարհային, իսկ մյուսը` տարածաշրջանային ազդեցություն:

Առաջինը ֆինանսական գլոբալ վայրիվերումներն էին, որ այնքան ընդգրկուն էին ու խորընթաց, որ ստիպեցին աշխարհի տնտեսապես առաջատար 20 երկրների ղեկավարներին հավաքվել Վաշինգտոնում` քննարկելու հնարավոր լուծումները: Եվ նույնիսկ Ջորջ Բուշի վարչակազմի մարող ազդեցությունը խոչընդոտ չհանդիսացավ այս քննարկման համար:

Ռուսաստանը պատրաստ է վերջնական հարված հասցնել եվրոպական Նաբուկո գազատարի նախագծին` օգտագործելով իր վերականգնված ազդեցությունը Կովկասում, Վրաստանի հետ հնգօրյա պատերազմից հետո:

Սա Մոսկվայի դիվանագիտական խաղի մի մասն է, որը նպատակ էր հետապնդում Ադրբեջանին իր ազդեցության ոլորտը ներգրավել: Ըստ էության, Նաբուկո նախագծի համար նախատեսված ադրբեջանական գազը գնելու Գազպրոմի առաջարկը այս ռազմավարության կենտրոնական մասն է: Եթե դա հաջողվի, եվրոպացիները ականատես կլինեն, թե ինչպես է Նաբուկոյի գազի հիմնական աղբյուրը դուրս գալիս իրենց վերահսկողությունից: Ավելին, եթե Մոսկվան գնի ամբողջ այն գազը, որ Ադրբեջանը նախատեսում է արտադրել, ինչը հայտարարվել է որպես նպատակ, Բաքուն այլևս վաճառքի հանելու բան չի ունենա ո’չ Թուրքիային կամ Իտալիային, ո’չ էլ Հունաստանի առաջարկած գազատար նախագծերին , որոնք նույնպես նպատակ ունեն բազմազան դարձնելու Եվրոպայի մատակարարման աղբյուրները:

Իրանը ռմբահարելու կամ այդ երկրի նկատմամբ պատժամիջոցներ կիրառելու մասին խոսակցությունները դարձյալ ակտիվացել են: Տարիներ շարունակ, Իրանի վերաբերյալ վիճաբանությունները տարուբերվում են երկու վատթար այլընտրանքների միջև: Ոմանք համոզված են, որ միջուկային զենք ունեցող Իրանը տարածաշրջանային հնարավոր զարգացումներից վատթարագույնն է, անգամ ավելի վատը, քան կանխարգելիչ ռմբահարումը: Բայց, ո'չ միջուկային զենքի տիրապետող Իրանը, և ո'չ էլ կանխարգելիչ ռմբահարումը առնվազն այս տարածաշրջանի համար խելամիտ այլընտրանք չեն:

Թեև մոտալուտ վտանգը տեսանելի էր, վրաց-ռուսական վերջին առճակատումը հիրավի ցնցեց բոլորիս: Չնայած ռազմատենչ կոչերի սաստկացմանը և զինված ուժերի հզորացմանը, ոչ ոք չէր պատկերացնում, որ ուղերձների շփոթը և խրթին օրակարգերը նման վերջաբան կունենան` պատճառ դառնալով այդչափ ավերածության, զոհերի և աշխարհաքաղաքական քաոսի:

Հարավային Օսեթիայի հակամարտությունը պետք չէ դիտարկել բացառապես վրաց-ռուսական հարաբերությունների ընդլայնված շրջանակի մեջ: Այն, ի վերջո, էթնիկ հակամարտություն է, և նման հակամարտությունները Կովկասում մի քանիսն են: Ուստի, այն պետք է հնչի` որպես միջազգային հանրությանն ուղղված զգոնության կոչ: